Η Τουρκία έχει εισβάλει από την περασμένη Τετάρτη στη Συρία, χωρίς καμία ουσιαστική αντίδραση από τη Διεθνή Κοινότητα. Λεκτικές καταδίκες και αντιφατικά twitter – δηλώσεις από τον Αμερικανό Πρόεδρο ήταν όσα καταγράφηκαν. Και αυτά όχι τυχαία.
Σε γενικές γραμμές, το σκηνικό έχει ως εξής:
● Τουρκικά στρατεύματα μπήκαν στη Συρία από την Τετάρτη με σκοπό τη δημιουργία μία ζώνης ασφαλείας σε βάθος περίπου 30 χλμ. Είχε προηγηθεί αρχές Καλοκαιριού συμφωνία μεταξύ ΗΠΑ και Τουρκίας για την εγκαθίδρυση μιας ζώνης ασφαλείας ανάμεσα στην τουρκική μεθόριο και τις ζώνες στη Συρία που ελέγχει η κουρδική πολιτοφυλακή -Μονάδες Προστασίας του Λαού (YPG), ανατολικά του Ευφράτη. Η πολιτοφυλακή θεωρείται από την Άγκυρα «τρομοκρατική» οργάνωση και βάση ενίσχυσης του PKK στην Τουρκία.
● Οι Ηνωμένες Πολιτείες δηλώνουν ότι κατανοούν τα επιχειρήματα της Τουρκίας. Η Άγκυρα είχε «θεμιτές ανησυχίες» για την «ασφάλειά της», ανέφερε χαρακτηριστικά ο Αμερικανός Υπουργός Εξωτερικών, Μάικ Πομπέο.
● Αμερική και Ρωσία φαίνεται να άναψαν παρασκηνιακά πράσινο φως στον Ερντογάν για την επιχείρηση στη Συρία. Ο Τούρκος Πρόεδρος μίλησε με Ντόναλντ Τραμπ και Βλαδιμίρ Πούτιν πριν τη στρατιωτική επιχείρηση της χώρας του. Με τον Τραμπ συμφώνησαν μάλιστα να επισκεφθεί τις ΗΠΑ στις 13 Νοεμβρίου, ενώ ο Ρώσος Πρόεδρος, απλώς, τον κάλεσε να σταθμίσει λεπτομερώς την κατάσταση, ώστε να μη βλάψει τις προσπάθειες για τη διευθέτηση της συριακής κρίσης.
● Αμερικανικά στρατεύματα που ήταν στην περιοχή αποχώρησαν με εντολές Ντόναλντ Τραμπ. Ο Αμερικανός Πρόεδρος ανήγγειλε ότι ξεκινά η αποχώρηση των περίπου 2.000 Αμερικανών στρατιωτικών από το έδαφος της Συρίας, όπως είχε υποσχεθεί τον Δεκέμβριο, σημείωσε η Ουάσινγκτον.
● Η Ευρωπαϊκή Ένωση αντέδρασε χλιαρά. Καταδίκασε την τουρκική στρατιωτική επιχείρηση, κάλεσε διά στόματος Φεντερίκας Μογκερίνι την Τουρκία να σταματήσει τις εχθροπραξίες, διότι μπορεί να οδηγήσουν σε περαιτέρω αποσταθεροποίηση στην περιοχή. Ταυτόχρονα υπενθύμισε ότι «η Τουρκία υπήρξε πάντα ένας βασικός εταίρος της Ευρωπαϊκής Ένωσης και ένας αποφασιστικά σημαντικός παράγοντας στη συριακή κρίση και στην περιοχή». Μίλησε επίσης για «θεμιτές ανησυχίες της Τουρκίας», σημειώνοντας όμως ότι «πρέπει να αντιμετωπιστούν με πολιτικά και διπλωματικά μέσα και όχι με στρατιωτική δράση».
● Το συριακό καθεστώς υπό τον Μπασάρ αλ Άσαντ φαίνεται να αποδέχεται ή τουλάχιστον να ανέχεται τις τουρκικές ενέργειες. Συριακά στρατεύματα πιστά στον Άσαντ παραμένουν θεατές στην εισβολή τουρκικών στρατευμάτων στο συριακό έδαφος.
● Οι μόνοι που αντιστέκονται στον τουρκικό στρατό είναι οι Κούρδοι της Συρίας, σύμμαχοι των Αμερικανών κατά των τζιχαντιστών και τώρα μόνοι, εγκαταλελειμμένοι από όλους και ανυπεράσπιστοι.
Γιατί όμως όλο το σύμπαν κάνει πλάτες στην Τουρκία; Γιατί αφέθηκε να εισβάλει στη Συρία και απλώς να εισπράξει μερικές παραινέσεις και λεκτικές καταδίκες; Η απάντηση είναι απλή και πολύπλοκη μαζί: Διότι η τουρκική εισβολή στη Συρία εξυπηρετεί τα συμφέροντα πολλών, ως εξής:
– Ούτε η Δύση ούτε η Ανατολή θα επιθυμούσαν μια αποσταθεροποίηση στην Τουρκία που θα έθετε σε αμφιβολία το τουρκικό κράτος και θα δημιουργούσε τις προϋποθέσεις για ένα κουρδικό κράτος στην περιοχή. Το ρίσκο είναι για όλους μεγάλο γι’ αυτό και ανέχονται τον Τούρκο Πρόεδρο, Ταγίπ Ερντογάν, αν και στη Δύση τουλάχιστον θα επιθυμούσαν αντικάστασή του με ένα πιστό προς τη Δύση Πρόεδρο και καθεστώς. Επομένως μία «ζώνη ασφαλείας» –όπως την αποκαλεί η Άγκυρα– στα συρο-τουρκικά σύνορα διασφαλίζει τα νότα της Τουρκίας. Θεωρώ όμως δεδομένο ότι δεν θα επιτρέψουν στην Τουρκία να προχωρήσει πέραν από αυτό που έχει συμφωνηθεί στα παρασκήνια.
– Μία «ζώνη» στη Συρία διασφαλίζει έναν υψηλότερο βαθμό ελέγχου στις μεταναστευτικές ροές και αυτό εξυπηρετεί πρώτιστα την Ευρώπη. Εάν μάλιστα διασφαλιστεί η επιστροφή συριακών πληθυσμών στις περιοχές τους, τα πράγματα γίνονται καλύτερα.
– Για το καθεστώς Άσαντ μειώνεται και σχεδόν εξαλείφεται ο κίνδυνος δημιουργίας ενός ανεξάρτητου κράτους ή ενός κουρδικού κρατιδίου στη Συρία, ενώ, από την άλλη, δεν αποκλείεται οι κούρδοι λόγω της πίεσης που θα δεχθούν και την ήττα που θα υποστούν, να αναγκαστούν να στραφούν προς τον Άσαντ. Στην ουσία η Τουρκία αναλαμβάνει να διεκπεραιώσει μία επιχείρηση για το συριακό καθεστώς.
– Η Ρωσία εξασφαλίζει με τις τουρκικές ενέργειες μία μικρότερη αμερικανική παρουσία στη Συρία και με προοπτική πλήρους αποχώρησης των Αμερικανών, ενισχύει περαιτέρω τις σχέσεις της με την Τουρκία και επεκτείνει έναν άξονα Συρίας – Τουρκίας – Ιράν στην περιοχή και ταυτόχρονα αυξάνει τη σχετική επιρροή της.
Σε γενικές γραμμές, το σκηνικό έχει ως εξής:
● Τουρκικά στρατεύματα μπήκαν στη Συρία από την Τετάρτη με σκοπό τη δημιουργία μία ζώνης ασφαλείας σε βάθος περίπου 30 χλμ. Είχε προηγηθεί αρχές Καλοκαιριού συμφωνία μεταξύ ΗΠΑ και Τουρκίας για την εγκαθίδρυση μιας ζώνης ασφαλείας ανάμεσα στην τουρκική μεθόριο και τις ζώνες στη Συρία που ελέγχει η κουρδική πολιτοφυλακή -Μονάδες Προστασίας του Λαού (YPG), ανατολικά του Ευφράτη. Η πολιτοφυλακή θεωρείται από την Άγκυρα «τρομοκρατική» οργάνωση και βάση ενίσχυσης του PKK στην Τουρκία.
● Οι Ηνωμένες Πολιτείες δηλώνουν ότι κατανοούν τα επιχειρήματα της Τουρκίας. Η Άγκυρα είχε «θεμιτές ανησυχίες» για την «ασφάλειά της», ανέφερε χαρακτηριστικά ο Αμερικανός Υπουργός Εξωτερικών, Μάικ Πομπέο.
● Αμερική και Ρωσία φαίνεται να άναψαν παρασκηνιακά πράσινο φως στον Ερντογάν για την επιχείρηση στη Συρία. Ο Τούρκος Πρόεδρος μίλησε με Ντόναλντ Τραμπ και Βλαδιμίρ Πούτιν πριν τη στρατιωτική επιχείρηση της χώρας του. Με τον Τραμπ συμφώνησαν μάλιστα να επισκεφθεί τις ΗΠΑ στις 13 Νοεμβρίου, ενώ ο Ρώσος Πρόεδρος, απλώς, τον κάλεσε να σταθμίσει λεπτομερώς την κατάσταση, ώστε να μη βλάψει τις προσπάθειες για τη διευθέτηση της συριακής κρίσης.
● Αμερικανικά στρατεύματα που ήταν στην περιοχή αποχώρησαν με εντολές Ντόναλντ Τραμπ. Ο Αμερικανός Πρόεδρος ανήγγειλε ότι ξεκινά η αποχώρηση των περίπου 2.000 Αμερικανών στρατιωτικών από το έδαφος της Συρίας, όπως είχε υποσχεθεί τον Δεκέμβριο, σημείωσε η Ουάσινγκτον.
● Η Ευρωπαϊκή Ένωση αντέδρασε χλιαρά. Καταδίκασε την τουρκική στρατιωτική επιχείρηση, κάλεσε διά στόματος Φεντερίκας Μογκερίνι την Τουρκία να σταματήσει τις εχθροπραξίες, διότι μπορεί να οδηγήσουν σε περαιτέρω αποσταθεροποίηση στην περιοχή. Ταυτόχρονα υπενθύμισε ότι «η Τουρκία υπήρξε πάντα ένας βασικός εταίρος της Ευρωπαϊκής Ένωσης και ένας αποφασιστικά σημαντικός παράγοντας στη συριακή κρίση και στην περιοχή». Μίλησε επίσης για «θεμιτές ανησυχίες της Τουρκίας», σημειώνοντας όμως ότι «πρέπει να αντιμετωπιστούν με πολιτικά και διπλωματικά μέσα και όχι με στρατιωτική δράση».
● Το συριακό καθεστώς υπό τον Μπασάρ αλ Άσαντ φαίνεται να αποδέχεται ή τουλάχιστον να ανέχεται τις τουρκικές ενέργειες. Συριακά στρατεύματα πιστά στον Άσαντ παραμένουν θεατές στην εισβολή τουρκικών στρατευμάτων στο συριακό έδαφος.
● Οι μόνοι που αντιστέκονται στον τουρκικό στρατό είναι οι Κούρδοι της Συρίας, σύμμαχοι των Αμερικανών κατά των τζιχαντιστών και τώρα μόνοι, εγκαταλελειμμένοι από όλους και ανυπεράσπιστοι.
Γιατί όμως όλο το σύμπαν κάνει πλάτες στην Τουρκία; Γιατί αφέθηκε να εισβάλει στη Συρία και απλώς να εισπράξει μερικές παραινέσεις και λεκτικές καταδίκες; Η απάντηση είναι απλή και πολύπλοκη μαζί: Διότι η τουρκική εισβολή στη Συρία εξυπηρετεί τα συμφέροντα πολλών, ως εξής:
– Ούτε η Δύση ούτε η Ανατολή θα επιθυμούσαν μια αποσταθεροποίηση στην Τουρκία που θα έθετε σε αμφιβολία το τουρκικό κράτος και θα δημιουργούσε τις προϋποθέσεις για ένα κουρδικό κράτος στην περιοχή. Το ρίσκο είναι για όλους μεγάλο γι’ αυτό και ανέχονται τον Τούρκο Πρόεδρο, Ταγίπ Ερντογάν, αν και στη Δύση τουλάχιστον θα επιθυμούσαν αντικάστασή του με ένα πιστό προς τη Δύση Πρόεδρο και καθεστώς. Επομένως μία «ζώνη ασφαλείας» –όπως την αποκαλεί η Άγκυρα– στα συρο-τουρκικά σύνορα διασφαλίζει τα νότα της Τουρκίας. Θεωρώ όμως δεδομένο ότι δεν θα επιτρέψουν στην Τουρκία να προχωρήσει πέραν από αυτό που έχει συμφωνηθεί στα παρασκήνια.
– Μία «ζώνη» στη Συρία διασφαλίζει έναν υψηλότερο βαθμό ελέγχου στις μεταναστευτικές ροές και αυτό εξυπηρετεί πρώτιστα την Ευρώπη. Εάν μάλιστα διασφαλιστεί η επιστροφή συριακών πληθυσμών στις περιοχές τους, τα πράγματα γίνονται καλύτερα.
– Για το καθεστώς Άσαντ μειώνεται και σχεδόν εξαλείφεται ο κίνδυνος δημιουργίας ενός ανεξάρτητου κράτους ή ενός κουρδικού κρατιδίου στη Συρία, ενώ, από την άλλη, δεν αποκλείεται οι κούρδοι λόγω της πίεσης που θα δεχθούν και την ήττα που θα υποστούν, να αναγκαστούν να στραφούν προς τον Άσαντ. Στην ουσία η Τουρκία αναλαμβάνει να διεκπεραιώσει μία επιχείρηση για το συριακό καθεστώς.
– Η Ρωσία εξασφαλίζει με τις τουρκικές ενέργειες μία μικρότερη αμερικανική παρουσία στη Συρία και με προοπτική πλήρους αποχώρησης των Αμερικανών, ενισχύει περαιτέρω τις σχέσεις της με την Τουρκία και επεκτείνει έναν άξονα Συρίας – Τουρκίας – Ιράν στην περιοχή και ταυτόχρονα αυξάνει τη σχετική επιρροή της.
Οι ΗΠΑ δεν θέλουν να χάσουν την Τουρκία
Η συμφωνία ΗΠΑ – Τουρκίας για τη Συρία φάνηκε παράξενη σε πολλούς με δεδομένο πως οι σχέσεις Ουάσινγκτον και Άγκυρας βρίσκονται στο ναδίρ μετά την απόκτηση ρωσικών S-400 από τη γείτονα. Ωστόσο, παρά την όποια ψυχρότητα παρατηρείται σε διμερές επίπεδο, οι Ηνωμένες Πολιτείες δεν θέλουν να χάσουν την Τουρκία, ανέφερε στο Newpost.gr ο διεθνολόγος στο Ινστιτούτο Διεθνών Σχέσεων, Κωνσταντίνος Φίλης.
Σύμφωνα με τον κ. Φίλη, «οι ΗΠΑ δεν θέλουν να χάσουν την Τουρκία και αυτό αποδείχθηκε και με τη συμφωνία αυτή, αλλά κυρίως αποδεικνύεται από το γεγονός ότι παρά το ότι η Τουρκία πολλές φορές τους προκαλεί ανοιχτά με τη συμπεριφορά και τη στάση της σε διάφορα ζητήματα από τους S-400 και τα SU-35 μέχρι τα θέματα ενέργειας στην Ανατολική Μεσόγειο, που ουσιαστικά η Τουρκία λειτουργεί σε βάρος των αμερικανικών συμφερόντων, βλέπουμε ότι οι ΗΠΑ δίνουν δεύτερες και τρίτες ευκαιρίες στην Τουρκία». «Είναι σαφές πως δεν θέλει να απωλέσει το γεωπολιτικό οικόπεδο που λέγεται Τουρκία».
Ο κ. Φίλης εξήγησε, επίσης, πως οι ΗΠΑ έχουν χάσει την εμπιστοσύνη τους προς τον Ταγίπ Ερντογάν, «αλλά είναι σαφές πως η Τουρκία παραμένει ένας στρατηγικός σύμμαχος για τους Αμερικανούς».
Η συμφωνία ΗΠΑ – Τουρκίας για τη Συρία φάνηκε παράξενη σε πολλούς με δεδομένο πως οι σχέσεις Ουάσινγκτον και Άγκυρας βρίσκονται στο ναδίρ μετά την απόκτηση ρωσικών S-400 από τη γείτονα. Ωστόσο, παρά την όποια ψυχρότητα παρατηρείται σε διμερές επίπεδο, οι Ηνωμένες Πολιτείες δεν θέλουν να χάσουν την Τουρκία, ανέφερε στο Newpost.gr ο διεθνολόγος στο Ινστιτούτο Διεθνών Σχέσεων, Κωνσταντίνος Φίλης.
Σύμφωνα με τον κ. Φίλη, «οι ΗΠΑ δεν θέλουν να χάσουν την Τουρκία και αυτό αποδείχθηκε και με τη συμφωνία αυτή, αλλά κυρίως αποδεικνύεται από το γεγονός ότι παρά το ότι η Τουρκία πολλές φορές τους προκαλεί ανοιχτά με τη συμπεριφορά και τη στάση της σε διάφορα ζητήματα από τους S-400 και τα SU-35 μέχρι τα θέματα ενέργειας στην Ανατολική Μεσόγειο, που ουσιαστικά η Τουρκία λειτουργεί σε βάρος των αμερικανικών συμφερόντων, βλέπουμε ότι οι ΗΠΑ δίνουν δεύτερες και τρίτες ευκαιρίες στην Τουρκία». «Είναι σαφές πως δεν θέλει να απωλέσει το γεωπολιτικό οικόπεδο που λέγεται Τουρκία».
Ο κ. Φίλης εξήγησε, επίσης, πως οι ΗΠΑ έχουν χάσει την εμπιστοσύνη τους προς τον Ταγίπ Ερντογάν, «αλλά είναι σαφές πως η Τουρκία παραμένει ένας στρατηγικός σύμμαχος για τους Αμερικανούς».
Τρίτη στη σειρά επιχείρηση
Η τρίτη μέσα σε διάστημα τεσσάρων ετών ήταν η τουρκική στρατιωτική επιχείρηση στη Συρία που ξεκίνησε το απόγευμα της 9ης Οκτωβρίου του 2019.
Είχαν προηγηθεί οι επιχειρήσεις με το όνομα «Ασπίδα του Ευφράτη» τη διετία 2016-2017 και ο «Κλάδος Ελαίας» το 2018.
Της τελευταίας επιχείρησης προηγήθηκε μία αποτυχία των Ηνωμένων Πολιτειών να βρουν μία λύση που θα διασκέδαζε τους φόβους των Τούρκων απέναντι στους Κούρδους και από την άλλη θα διασφάλιζε τα συμφέροντα των Κούρδων στην περιοχή.
Η Τουρκία ρισκάρει σοβαρά, λένε διεθνείς αναλυτές και κυρίως αναφέρονται σε δύο στοιχήματα: Στον έλεγχο στοιχείων του ISIS, που σήμερα βρίσκονται υπό περιορισμό από τους Κούρδους, και στη μεταφορά Σύρων προσφύγων στα εδάφη που θα τελούν υπό τον έλεγχό της στη λεγόμενη «ζώνη ασφαλείας».
Γίνεται επίσης λόγος για ρίσκο στο εσωτερικό της Τουρκίας. Όπως αναφέρεται, «αν οι τουρκικές επιχειρήσεις γίνουν σε τέτοιο βαθμό που να υπάρχουν απώλειες σε ανθρώπινο δυναμικό και ουσιαστικά ανοίξει μία πληγή για την Τουρκία στη Συρία, αυτό μπορεί να έχει αντίκτυπο σε διάφορα επίπεδα για την Τουρκία». Επίσης, και ο οικονομικός αντίκτυπος είναι πολύ σημαντικός. «Μία παρατεταμένη εμπλοκή της Τουρκίας στη Συρία συνεπάγεται και οικονομική αιμορραγία» σε μια περίοδο που η οικονομία της χώρας αντιμετωπίζει προβλήματα, σημειώνουν.
Η τρίτη μέσα σε διάστημα τεσσάρων ετών ήταν η τουρκική στρατιωτική επιχείρηση στη Συρία που ξεκίνησε το απόγευμα της 9ης Οκτωβρίου του 2019.
Είχαν προηγηθεί οι επιχειρήσεις με το όνομα «Ασπίδα του Ευφράτη» τη διετία 2016-2017 και ο «Κλάδος Ελαίας» το 2018.
Της τελευταίας επιχείρησης προηγήθηκε μία αποτυχία των Ηνωμένων Πολιτειών να βρουν μία λύση που θα διασκέδαζε τους φόβους των Τούρκων απέναντι στους Κούρδους και από την άλλη θα διασφάλιζε τα συμφέροντα των Κούρδων στην περιοχή.
Η Τουρκία ρισκάρει σοβαρά, λένε διεθνείς αναλυτές και κυρίως αναφέρονται σε δύο στοιχήματα: Στον έλεγχο στοιχείων του ISIS, που σήμερα βρίσκονται υπό περιορισμό από τους Κούρδους, και στη μεταφορά Σύρων προσφύγων στα εδάφη που θα τελούν υπό τον έλεγχό της στη λεγόμενη «ζώνη ασφαλείας».
Γίνεται επίσης λόγος για ρίσκο στο εσωτερικό της Τουρκίας. Όπως αναφέρεται, «αν οι τουρκικές επιχειρήσεις γίνουν σε τέτοιο βαθμό που να υπάρχουν απώλειες σε ανθρώπινο δυναμικό και ουσιαστικά ανοίξει μία πληγή για την Τουρκία στη Συρία, αυτό μπορεί να έχει αντίκτυπο σε διάφορα επίπεδα για την Τουρκία». Επίσης, και ο οικονομικός αντίκτυπος είναι πολύ σημαντικός. «Μία παρατεταμένη εμπλοκή της Τουρκίας στη Συρία συνεπάγεται και οικονομική αιμορραγία» σε μια περίοδο που η οικονομία της χώρας αντιμετωπίζει προβλήματα, σημειώνουν.
