Περπατώντας στη Λεμεσό, στην οδό Γλάδστωνος, δίπλα από το παλαιοβιβλιοπωλείο «Φάσμα», την προσοχή σου τραβά η βιτρίνα του γραφείου ΑNBAU, του αρχιτέκτονα Αλέξανδρου Χριστοφίνη και της εικαστικού Μαρίας Λιανού. Οι περαστικοί μπορούν να δουν τους δυο δημιουργούς πάνω από τα σχεδιαστήριά τους να δουλεύουν ακόμα και σε ασυνήθιστες ώρες. Ο Αλέξανδρος και η Μαρία ήθελαν να ξεφύγουν από τη λογική των παραδοσιακών αρχιτεκτονικών γραφείων που είναι κρυμμένα σε κάποιο όροφο. Τους ενδιέφερε να είναι ένα ζωντανό κύτταρο μέσα στην πόλη. Αυτή όμως δεν είναι η μόνη διαφορά τους από τα γραφεία παλιότερων γενιών: Ο κύκλος των εργασιών τους δεν περιορίζεται στο να σχεδιάζουν απλώς κτήρια, αλλά έχουν επεκτείνει τα όρια της δημιουργικότητάς τους και ασχολούνται με το έπιπλο, τη σκηνογραφία, τα εικαστικά, την έρευνα, τη συγγραφή. Οι δυο ταλαντούχοι δημιουργοί στα πρότζεκτ που αναλαμβάνουν αναπτύσσουν τις ιδέες τους και συνδυάζουν την αρχιτεκτονική με τα εικαστικά, κάτι που αντικατοπτρίζει, άλλωστε, μια νέα τάση διεθνώς. 

Ο Αλέξανδρος και η Μαρία πήραν το ρίσκο να ανοίξουν το γραφείο τους σε μια πολύ δύσκολη περίοδο, το 2013, μετά το κούρεμα των καταθέσεων και την κατάρρευση της οικονομίας. Μετά το Πολυτεχνείο της Αθήνας, ο Αλέξανδρος συνέχισε τις σπουδές του στη Γερμανία, στο Brandenburg University, και έπειτα δούλεψε στο γραφείο Wirth + Wirth Architekten στη Βασίλεια της Ελβετίας, το οποίο σχεδίασε το περίφημο στάδιο Red Bull Arena της Λειψίας.

H βιτρίνα του γραφείου ΑNBAU του Αλεξανδρου Χριστοφίνη και της Μαρίας Λιανού είναι ανοικτή στη θέα των περαστικών.

Τι τον έφερε όμως πίσω στη Λεμεσό; «Η επιστροφή στη Λεμεσό θεωρώ ήταν ένα φυσικό επακόλουθο της έρευνας που έκανα επάνω στον αστικό ιστό της πόλης. Επίσης έπαιξε ρόλο και η έγνοια για το γραφείο του πατέρα μου το οποίο όπως και άλλα πολλά, έκλειναν, καθώς δυσπραγούσαν λόγω της οικοδομικής στασιμότητας». Και ποια στοιχεία τον γοητεύουν στην πόλη όπως έχει εξελιχθεί σήμερα; «Μου αρέσει απίστευτα η ανάπτυξη της πόλης που διαχέεται παράλληλα με το υγρό στοιχείο, απο τα ξενοδοχεία στην Ακτή Ολυμπίων, την Επίχωση, το Παλιό Λιμάνι και τη Μαρίνα, πάντα με κριτική ματιά. Αλλά, αυτό που με εξιτάρει ως ποιητή χώρου, είναι η ξεχασμένες περιοχές. Οι περιοχές που σου δίνουν το δικαίωμα να σκεφτείς και συγχρωτίζοντας (παρελθόν παρόν – παρόν μέλλον) να  συνθέσεις το σκηνικό του αύριο. Αυτή η αγάπη μας σπρώχνει να μελετάμε τις παραμέτρους της ανάπτυξης με την ελπίδα η εικόνα της παραλιακής Λεμεσού, να διαχυθεί σε όλη της την επικράτεια».

Έχοντας μια αξιόλογη πορεία ως εικαστικός στην Αθήνα, η Μαρία Λιανού τα τελευταία χρόνια εγκαταστάθηκε κι αυτή στη Λεμεσό. «Μεταφέρομαι όπου υπάρχει δημιουργική σκέψη και συνύπαρξη. Με συνεπήρε το κοινό όραμα που αναπτύξαμε με τον Αλέξανδρο στον συγκερασμό της αρχιτεκτονικής με τη σύγχρονη τέχνη. Βοήθησε επίσης το γεγονός πως η Σύγχρονη Εικαστική Σκηνή στην Κύπρο βρίσκεται σε νέο οίστρο, με διάθεση διάδρασης», εξηγεί η Μαρία. Σε ποιο βαθμό η τέχνη μπορεί να συμβάλει στους προβληματισμούς για την ανάπτυξη της Λεμεσού; «Θεωρώ πως η προσωπική ευθύνη του ατόμου στον καθημερινό τρόπο ζωής του, επηρεάζει άμεσα την καθημερινότητα του άλλου. Η πόλη είναι αυτό που είναι ο πολίτης. Μα και ο πολίτης διαμορφώνεται από την πόλη, είναι σαν τα συγκοινωνούντα δοχεία. Πιστεύω πως χρειάζονται ενέργειες που να δείχνουν, και όχι να λένε. Η τέχνη να εισχωρήσει με τρόπο, αβίαστα, στο καθημερινό. Αυτό μπορεί να γίνει κατορθωτό με ομαδική δουλειά. Δεν είναι one man show!» 

Η ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΗ ΩΣ ΤΡΟΠΟΣ ΖΩΗΣ
Η επωνυμία του γραφείου τους εκφράζει και τη βασική τους φιλοσοφία για την αρχιτεκτονική και την ανάπτυξη των πόλεων. «Αnbau» στα γερμανικά σημαίνει τοποθετώ κάτι δίπλα από κάτι άλλο. «Υπάρχει μια γενικότερη τάση για το καινούργιο στην Κύπρο, η οποία θεωρεί σύγχρονο τον υπέρτατο νεωτερισμό. Εμείς διαφωνούμε. Αντί να προσπαθούμε να αφαιρέσουμε το ίχνος του παρελθόντος, δημιουργούμε με βάση τον προϋπάρχοντα καμβά της πόλης. Οι προσθέσεις που θα γίνουν δηλαδή δεν χρειάζεται να είναι τόσο εμφανείς. Φτάνει να μπορούν να απαντήσουν στο βασικό ερώτημα για την αρχική πρόθεση σχεδιασμού ενός κτηρίου», εξηγεί ο Αλέξανδρος. Και η Μαρία προσθέτει: «Πιστεύουμε στις μικρές κινήσεις που μετατοπίζουν τον καθημερινό βίο. Βλέπουμε την αρχιτεκτονική ως τρόπο ζωής, όπως ακριβώς συμβαίνει και με τα εικαστικά. Στοχεύουμε στη δημιουργία αρχιτεκτονικών πράξεων, σε σχέση με τον τόπο – χώρο – χρόνο, σε σχέση με το παρόν, το παρελθόν και το μέλλον, χρησιμοποιώντας και το πράσινο ως δομικό στοιχείο σχεδιασμού. Αυτά τα χαρακτηριστικά τα βρήκαμε να ενσωματώνονται στη γερμανική λέξη ΑNBAU, η οποία συνδέει την έννοια «κατασκευάζω σε προϋπάρχουσες υποδομές» με την «καλλιέργεια» (στην κυριολεξία, αλλά και καλλιέργεια στον τρόπο σκέψης).»

ΛΕΜΕΣΟΣ ΜΕΤΑ ΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΙ;
Η διπλωματική του Αλέξανδρου αφορούσε στο πρώτο συγκρότημα Δημοτικών Κατοικιών στον Άη Γιάννη, και το 2013 ήταν ανάμεσα στην ομάδα που αγωνίστηκε και πέτυχε τη διατήρησή τους. Το γεγονός ότι το Δημοτικό Συμβούλιο της Λεμεσού ανταποκρίθηκε στο αίτημα για τη διατήρηση των Δημοτικών Κατοικιών, έσπρωξε τον Αλέξανδρο και τη Μαρία να συνεργαστούν και με τον Δήμο για την προώθηση του πρότζεκτ «Λεμεσός μετά την ανάπτυξη τι;» σε συνδιοργάνωση με τον Σύλλογο Αρχιτεκτόνων Κύπρου, το Θέατρο Ριάλτο και μια ομάδα επιφανή οργανισμών, με  σύμβουλο τον Χριστάκη Σεργίδη και μια μεγάλη διακλαδική ομάδα συμμετεχόντων που αποτελείται από εικαστικούς αρχιτέκτονες, μηχανικούς και ενεργούς πολίτες. 

«Προσπαθήσαμε να δημιουργήσουμε έναν προβληματισμό και να προσφέρουμε γνώσεις στους πολίτες. Να εξηγήσουμε τι σημαίνει αρχιτεκτονική, τις οικονομικές, τις αισθητικές, τις εικαστικές, τις μηχανικές αλλά και προφανώς τις κοινωνικές παραμέτρους της». 

Πώς βλέπει όμως ο ίδιος τα ψηλά κτήρια που ξεφύτρωσαν στο παραλιακό μέτωπο της πόλης; «Παρατηρείται η προώθηση ενός εικονό-φαντασιακού, «μια εντύπωση» της Λεμεσού ως Μανχάταν, με πολλές αρνητικές παραμέτρους. Καθώς το πολεοδομικό πρόγραμμα των μοντερνιστών και της νεωτερικότητας, το οποίο εγκαινίασε τους ουρανοξύστες, δοκιμάστηκε στην παγκόσμια πολεοδομική σκακιέρα και το συναντάμε σήμερα με αρνητικά κατά το πλείστον περιβαλλοντικά και κοινωνικοπολιτικά παρελκόμενα, πώς γίνεται εμείς, έχοντας και το παράδειγμα του Ντουμπάι δίπλα μας, να επαναλαμβάνουμε τα ίδια προβλήματα;

Πιστεύω ότι μπορούμε να κρατήσουμε το προϋπάρχον, είτε αυτό είναι ένα διατηρητέο, είτε ένα κτήριο του μοντερνισμού της δεκαετίας του ’50-’60, ή ακόμα και ένα πιο σύγχρονο οικοδόμημα όπως οι νεόδμητοι ουρανοξύστες αλλά και να προσθέσουμε νέους. Οφείλουμε όμως πρώτα να δούμε τις αρετές της πόλης αυτής, και πάνω στις αρετές της να προσθέσουμε, χωρίς να της αφαιρέσουμε τον βασικό της χαρακτήρα. Ελπίζω να καταφέρουμε να αναπτύξουμε την πόλη αυτή όχι μιμούμενοι αλλά καινοτομώντας», σχολιάζει ο Αλέξανδρος. Τονίζει επίσης την ανάγκη για ένα πολεοδομικό όραμα που να βασίζεται πάνω σε εμπεριστατωμένες μελέτες και όχι καιροσκοπικές συγκυρίες.

ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΑΨΗΦΩΝΤΑΣ ΤΟ ΟΛΟΝ
Τη δική της οπτική για την ανάπτυξη της Λεμεσού εξηγεί η Μαρία: «Αυτό που φαίνεται, είναι πως η Λεμεσός αλλάζει κλίμακα (out of scale) με τη μορφή τείχους, αψηφώντας το όλον. Βλέπω την ανάπτυξη ως μια συνεχόμενη ροή που συνέβαινε, συμβαίνει και θα συμβαίνει ασταμάτητα, με διαφορετικό ρυθμό. Με συνέχειες, ασυνέχειες, παύσεις, δράσεις, ως μια αέναη κίνηση με διάρκεια. Αυτό που με ανησυχεί είναι αν αυτές οι (αντι)δράσεις γίνονται με γνώμονα τη διάρκεια και την ιστορία, με την έρευνα στον τόπο – χώρο – χρόνο, ή είναι με μόνη έγνοια «το κέρδος μου.»

Τι είναι όμως εκείνο που τη γοητεύει στην καθημερινότητά της μέσα στην πόλη; «Οι αγαπημένες μου στιγμές είναι όταν κινούμαι στα στενάκια του κέντρου, όπου και δημιουργούνται οι οπτικές φυγές σε σχέση με το υγρό στοιχείο και τη δόμηση. Όταν ανυποψίαστα σου εμφανίζονται αξίες της αρχιτεκτονικής μέσω ενός κτηρίου, μιας όμορφης όψης, μιας αυλής, ενός κήπου, αρμονικές σχέσεις κτηρίων, δεντροφυτεμένοι δρόμοι… Ένας δρόμος συγκεκριμένα, με μοντερνιστική αρχιτεκτονική του ’60, έχει μεγάλα δέντρα –φλαμπουαγιά– στους κήπους κάθε σπιτιού. Ατομικές πρωτοβουλίες ανθρώπων έδωσαν τον ιδιαίτερο χαρακτήρα, την ταυτότητα αυτού του δρόμου-τόπου.»

Προβολές ταινιών δίπλα στο κύμα
Το «Λεμεσός μετά την ανάπτυξη τι;» μαζί με το 7ο Διεθνές Φεστιβάλ Ταινιών Μικρού Μήκους Κύπρου συνδιοργανώνουν το preopening πάρτυ του φεστιβάλ και προσκαλούν το κοινό με τα ποδήλατά του να απολαύσει μια εντυπωσιακή βραδιά με DJ set, με ιδιαίτερες Προβολές Ταινιών δίπλα στο κύμα την Παρασκευή 13 του Οκτώβρη στη Λεμεσό σε ένα εντυπωσιακό μα ξεχασμένο σημείο της πόλης με φόντο το εμβληματικό κτήριο του Φ. Πολυδωρίδη – Α. Παπαδόπουλου κτισμένο το 1961 ως Αποθήκη Χαρουπιών. Ένα σημείο της πόλης που θα δεχτεί τη νέα ανάπτυξη και ελπίζουν πως το ποδήλατο και ο πεζός μαζί με τα θαλάσσια μέσα μαζικής μεταφοράς θα επικρατήσουν του αυτοκινήτου. Ο Αλέξανδρος Χριστοφίνης και η Μαρία Λιανού φωτογραφήθηκαν στο σημείο αυτό.

Καινούργιο δεν είναι ο υπέρτατος νεωτερισμός

Οφείλουμε όμως πρώτα να δούμε τις αρετές της πόλης αυτής, και πάνω στις αρετές της να προσθέσουμε, χωρίς να της αφαιρέσουμε τον βασικό της χαρακτήρα. Ελπίζω να καταφέρουμε να αναπτύξουμε την πόλη αυτή όχι μιμούμενοι αλλά καινοτομώντας.», σχολιάζει ο Αλέξανδρος.  Τονίζει επίσης την ανάγκη για ένα πολεοδομικό  όραμα που να βασίζεται πάνω σε εμπεριστατωμένες μελέτες και όχι καιροσκοπικές συγκυρίες.

Η έρευνα για το πρότζεκτ  «Λεμεσός μετά την ανάπτυξη τι;» καταγράφηκε σε μια ενδιαφέρουσα και καλαίσθητη έκδοση. 
 
ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΑΨΗΦΩΝΤΑΣ ΤΟ ΟΛΟΝ
Τη δική της οπτική για την ανάπτυξη της Λεμεσού εξηγεί η Μαρία: «Αυτό που φαίνεται, είναι πως η Λεμεσός αλλάζει κλίμακα (out of scale) με τη μορφή τείχους, αψηφώντας το όλον. Βλέπω την ανάπτυξη ως μια συνεχόμενη ροή που συνέβαινε, συμβαίνει και θα συμβαίνει ασταμάτητα, με διαφορετικό ρυθμό. Με συνέχειες, ασυνέχειες, παύσεις, δράσεις, ως μια αέναη κίνηση με διάρκεια. Αυτό που με ανησυχεί είναι αν αυτές οι (αντι)δράσεις γίνονται με γνώμονα τη διάρκεια και την ιστορία, με την έρευνα στον τόπο – χώρο – χρόνο, ή είναι με μόνη έγνοια «το κέρδος μου.»
Τι είναι όμως εκείνο που τη γοητεύει στην καθημερινότητά της μέσα στην πόλη; «Οι αγαπημένες μου στιγμές είναι όταν κινούμαι στα στενάκια του κέντρου, όπου και δημιουργούνται οι οπτικές φυγές σε σχέση με το υγρό στοιχείο και τη δόμηση. Όταν ανυποψίαστα σου εμφανίζονται αξίες της αρχιτεκτονικής μέσω ενός κτηρίου, μιας όμορφης όψης, μιας αυλής, ενός κήπου, αρμονικές σχέσεις κτηρίων, δεντροφυτεμένοι δρόμοι… Ένας δρόμος συγκεκριμένα, με μοντερνίστικη αρχιτεκτονική του ’60, έχει μεγάλα δέντρα –φλαμπουαγιά– στους κήπους κάθε σπιτιού. Ατομικές πρωτοβουλίες ανθρώπων έδωσαν τον ιδιαίτερο χαρακτήρα, την ταυτότητα αυτού του δρόμου-τόπου.»