Μια ξενάγηση έργο- έργο και αυτοκίνητο- αυτοκίνητο στην έκθεση «Casts Of An Island», στο showroom της Mercedes- Benz.
Πριν από 114 χρόνια ο ιδρυτής του φουτουρισμού Φίλιππο Μαρινέττι θα ισχυριστεί στο -ούτως ή άλλως προβοκατόρικο και αμφιλεγόμενο- μανιφέστο του κινήματος ότι «ένα βρυχώμενο αυτοκίνητο είναι ομορφότερο από τη Νίκη της Σαμοθράκης». Αρκετοί είναι οι φίλοι του αυτοκινήτου διαχρονικά που δεν θα διαφωνούσαν με τον συγκεκριμένο αφορισμό. Το πρώτο που πετυχαίνει η εικαστική έκθεση «Casts Of An Island» που φιλοξενείται τον Νοέμβριο στα επιβλητικά showroom της Mercedes-Benz στην είσοδο της Λευκωσίας είναι να καταδείξει ότι η τέχνη και το βιομηχανικό design δεν χρειάζεται απαραίτητα να αντιπαραβάλονται. Μπορούν να συνομιλούν ή να λειτουργούν εξίσου αποτελεσματικά το ένα πλάι στο άλλο.
Δείτε τον κατάλογο της έκθεσης εδώ
Πέρα από το εντυπωσιακό αισθητικό μέρος, αυτή η σύμπραξη, με αφορμή τα 70 χρόνια παρουσίας της Mercedes-Benz στην Κύπρο με τη συνεργασία της εταιρείας Cyprus Import Corporation, είναι το έναυσμα για έναν διάλογο ανάμεσα στο σήμερα και το χθες, ένας διαρκής υπαινιγμός πάνω στη σύγχρονη ιστορία της Κύπρου. Περιλαμβάνει, άλλωστε, έργα που καθόρισαν την τέχνη στο νησί τα τελευταία 20 χρόνια, τα οποία συνδιαλλέγονται με κορυφαίες στιγμές του αυτοκινητικού σχεδιασμού των τελευταίων δεκαετιών με την υπογραφή μιας από τις πιο εμβληματικές μάρκες στον πλανήτη.
Για το μοναδικό αυτό event επιλέχθηκαν έργα μουσειακών διαστάσεων, τα πλείστα εκ των οποίων ανήκουν στον μη κερδοσκοπικό οργανισμό CyCO (Cyprus Contemporary Art Center) και εκτίθενται για πρώτη φορά. Τα 25 έργα, μαζί με 18 ιστορικά αυτοκίνητα της Mercedes είναι τοποθετημένα στο ισόγειο και τον 1ο όροφο των εγκαταστάσεων. Τίποτα δεν είναι τυχαίο στην επιλογή, την τοποθέτηση, την αρίθμηση. Ενδεικτικά, οι τρεις τελευταίοι τίτλοι έργων στον κατάλογο «The Sun Rises», «The Rising Sun» και «The Same Sad Rhetoric» μοιάζουν με ποίημα που συμπυκνώνει τη σύντομη ιστορία της Κυπριακής Δημοκρατίας.
Την επιμέλεια υπογράφει ο συλλέκτης Νίκος Χρ. Παττίχης, εκδότης του «Φιλελεύθερου». «Η έκθεση αυτή είναι ένας ακόμη πολιτικός σχολιασμός, όπως όλες οι εκθέσεις που επιμελήθηκα» λέει ο επιμελητής, η συλλογή του οποίου έτσι κι αλλιώς απαρτίζεται από πολιτικά έργα: πρόκειται για προτάσεις που λίγο ή πολύ έχουν να κάνουν με το πρόβλημα της Κύπρου.
Η έκθεση άνοιξε τις επετειακές εκδηλώσεις για τα 50 χρόνια από την εισβολή (1974-2024). Όλα αυτά τα έργα, μαζί με πολλά άλλα, θα παρουσιαστούν τον Ιούνιο του 2024 στις ανακαινισμένες Αποθήκες Χαρουπιών, στην περιοχή του καρνάγιου Λεμεσού. Είναι ένα θολωτό κτήριο των αρχών της δεκαετίας του ‘60, εξαιρετικό δείγμα του μοντερνισμού και της βιομηχανικής κληρονομιάς της Κύπρου. Η επερχόμενη έκθεση, υπό τον ίδιο τίτλο, θα αποτελέσει τη μεγαλύτερη και σημαντικότερη εικαστική εκδήλωση για το επετειακό ορόσημο.
Ο Νίκος Παττίχης μοιράστηκε με τον πρόεδρο και Διευθύνοντα Σύμβουλο της CiC Αλέξη Άννινο την ιδέα και το όραμα για ένα προοιμιακού χαρακτήρα εικαστικό γεγονός στα showroom της Mercedes. Ο επιμελητής επέλεξε έργα αρκετά μεγάλα ώστε να συνομιλούν ισορροπημένα με τα αυτοκίνητα. Και η όλη φιλοσοφία και ταξινόμηση –όχι τυχαία- μοιάζει να έχει το βλέμμα στραμμένο προς τον Πενταδάχτυλο.
Με τον τρόπο αυτό βλέπουμε για παράδειγμα τη συνομιλία ανάμεσα στο γλυπτό του Σάββα Χριστοδουλίδη «Πενταδάχτυλος» (μέταλλο, κοντραπλακέ, 2017) και τη θρυλική λιμουζίνα Mercedes-Benz 300d (σειρά W189, 1960) με αριθμό πινακίδας BC200, που χρησιμοποιούσε η Ζήνα Κάνθερ. Όπως σημειώνει στον κατάλογο η ιστορικός τέχνης, Θάλεια Στεφανίδου, στο έργο, «η οροσειρά εδράζεται σαν εξπρεσιονιστική μακέτα με ανησυχητικές εξάρσεις και γωνιώσεις».
Οι περιγραφές των έργων που παρατίθενται είναι αποσπάσματα από κείμενα της ιστορικού τέχνης Θάλειας Στεφανίδου, που περιλαμβάνονται στον κατάλογο της έκθεσης.
Τα έργα του ισογείου
Στον μοναδικό ψηλό τοίχο του ισογείου τοποθετήθηκε το μνημειακών διαστάσεων επιτοίχιο χαλί του Νίκου Χαραλαμπίδη με τον σκωπτικό τίτλο «Innocent Peasants Missing Their Chance For Modernity» (1997).
Με τη βασίλισσα Ελισάβετ Β’ στο κέντρο, η ιστόρηση συνυφαίνει τη βαρύνουσα πολιτισμική κληρονομιά του νησιού με στοιχεία της εισαγόμενης δυτικής κουλτούρας. Ένα «αλλόκοτο φολκλορικό σύμπαν όπου οι πολλαπλού τύπου στολές εξουσίας και οι εθνικιστικοί ή θρησκευτικοί υπαινιγμοί λειτουργούν ως ειρωνικό σχόλιο στην αμήχανη προσαρμογή προς τη διαμόρφωση της νέας συλλογικής συνείδησης».
Το ξύλινο παραλληλεπίπεδο παραπέτασμα του Κωστή Βελώνη με τίτλο «Life Without Democracy» (2012) χωρίζει το χαλί του Χαραλαμπίδη από μια μια Mercedes-Benz 180 (σειρά W120, 1958). «Η μινιμαλιστική σύνθεση, στη λογική αυτοσχέδιας κρυπτογραφικής μακέτας, ορθώνεται κατ’ ενώπιον, ως χωρικό διαχωριστικό».
Στις παράλληλες σειρές ραφιών του έχουν τοποθετηθεί κλιμακωτές φόρμες. Ο Βελώνης, «διαρρηγνύοντας τη θεατρική φόρμα και ακυρώνοντας τη συνοχή της, ομολογεί εμμέσως τη διατάραξη της δημοκρατικής συνθήκης και της διαλεκτικής της δυναμικής».
Όλα τα έργα του Σάββα Χριστοδουλίδη που παρουσιάζονται (συνολικά πέντε) μοιάζουν, όπως επισημαίνει η Θ. Στεφανίδου, με πειράματα απόλυτης σχολαστικότητας αισθητικής τάξης ή «μαθήματα» υποψίας που μάς εξοικειώνουν στις αλλαγές του τρόπου όρασης και αντίληψης του κόσμου, υπογραμμίζοντας ομοιότητες, αντιφάσεις, συνόψεις, αντικατοπτρισμούς απρόβλεπτων ανακαλύψεων ή παραδοξότητες.
Έτσι και η σύνθεση με τον πολυέλαιο «My Precious ΙΙ» (2011), παρέχει «μία νοητική διάνοιξη σε υπαινιγμούς, σε μετάλλαξη σημασιών και σ’ ένα πολιτισμικό κοίταγμα σε σημεία και στοιχεία μνήμης». Το ίδιο ισχύει και για το παραπλήσιο πρόσφατο έργο με τίτλο «Bicommunal», ένα τρίμετρο γλυπτό από αλουμίνιο και ξύλο.
Στη βιτρίνα του showroom έχει τοποθετηθεί το έργο της Μελίνας Σουκιούρογλου «Remain Attached» (2022), που αποτελείται από μια σειρά «υβριδικών» κεραμικών. «Οι νέες αρμολογημένες μορφές χτίζονται καθ’ ύψος με επιλεγμένα σπαράγματα και απομεινάρια από χρηστικά αντικείμενα παλαιότερων εποχών, που είναι φορείς οικειότητας, υπομνήσεων ή βιωμάτων κρυμμένης ζωής». Στο πίσω μέρος του έργου έχουν τοποθετηθεί οι δύο Mercedes 280SL (σειρά R113, 1969) και 300SL (σειρά R107, 1987).
Στο κέντρο του showroom και ακριβώς πίσω από το διαχωριστικό της υποδοχής έχει τοποθετηθεί ο «Woosh Sofa», ο ασπρόμαυρος καναπές της Ζάχα Χαντίντ (1985/ 86) με φόντο μια φωτογραφική απεικόνιση της «δικής της» Πλατείας Ελευθερίας στη Λευκωσία (φωτό: Δημήτρης Βαττής). Είναι μια «από τις πρώιμες σχεδιαστικές προτάσεις της αείμνηστης αρχιτέκτονος με ήδη εμφανή τα στοιχεία της υπογραφής της: δυναμική φόρμα και χαρακτηριστικές καμπύλες». «Αναπαυτείτε» μόνο με το βλέμμα, καθώς για ευνόητους λόγους δεν επιτρέπεται η χρήση του.
Ανάμεσα σε δύο Mercedes Cabrio, μια Ε220 (σειρά A124, 1995) και μια ολοκαίνουρια AMG SL55 (2023), προελαύνει ο υβριδικός σκιέρ του Πανίκου Τεμπριώτη, από τη σειρά «Tribus Huba» (2010). «Ον σουρρεαλίζουσας μυθοπλασίας, αυτό το ανθρωποειδές είναι σε στάση εκκίνησης και προβάλλει τον μεικτό εξοπλισμό εξαρτημάτων του, που παραπέμπουν σε πολλαπλού τύπου πλοηγήσεις. Το μορφικό του σύστημα παρουσιάζει μία αλλόκοτη συμμετρία, στοιχείο που παραπέμπει σε δυναμικές μεταλλάξεων».
Παραδίπλα, μπροστά από μια Mercedes SL350 (σειρά R230, 2006), βρίσκεται η μεταλλική κατασκευή του Σάββα Χριστοδουλίδη «The Rising Sun» (2022), που, όπως σημειώνει η Θ. Στεφανίδου δημιουργεί μία ανάδυση «ηλιακού» μορφώματος με ιδιαιτέρως λεπτές ακτίνες ανάμεσα από δύο τεμνόμενες, πληγωμένες και ταλαιπωρημένες μεταλλικές επιφάνειες.
Ακριβώς απέναντι βρίσκεται το έργο του Σωκράτη Σωκράτους «Casts of an Island/ Katalogos» (2016) που δίνει και τον τίτλο στην έκθεση. Είναι μια «εγκατάσταση με εκμαγεία από μορφοποιημένη και στερεοποιημένη άμμο σε μία εναλλαγή από κυρτές και κοίλες στοιχειώδεις φόρμες, οι οποίες γίνονται φορείς διαπολιτισμικών συμβόλων και αρχετύπων. Μία έκτυπη ιστόρηση που σφραγίζει τον πλούτο αφηγηματικών στρώσεων από την ιστορία, την πολιτισμική κληρονομιά, την τοπική παράδοση, τη συνολική μείξη κουλτούρας του νησιού».
Στις δύο αντίθετες πλευρές ενός τοίχου έχουν τοποθετηθεί οι πίνακες με ακρυλικό του ζωγράφου Δημήτρη Νεοκλέους από τη σειρά «Palimpolis» (2010). Τα έργα «The Old Temple» και «Water Supply System» «εικονοποιούν έναν απροσδιόριστο τοπολογικό χάρτη με μηχανιστικά πλέγματα, αγωγούς, δομές υπόγειων δικτύων και αλλόκοτους μηχανισμούς. Παρόμοια με μεγάλων διαστάσεων τοιχογραφία των σπλάχνων και σπαραγμάτων μιας πόλης, περιγράφονται τα ουτοπικά, δυστοπικά, σχεδόν παραισθητικά εσώτερα τοπία της».
Με τον δεύτερο πίνακα συνομιλεί η πορσελάνινη κοριτσίστικη φιγούρα που κάθεται πάνω σε πλαστική δεξαμενή και μοιάζει να «τρώει στα μούτρα» το πουλί από τη σημαία της Κυπριακής Δημοκρατίας. Πρόκειται για τη σύνθεση του Σάββα Χριστοδουλίδη «Suddenly» (2008), ακόμη ένα έργο του «που επαναπροσδιορίζει τα όρια ανάμεσα σε κυριολεξία και μεταφορά, αλληγορία και μετωνυμία».
Μια αστραφτερή πρασινωπή Mercedes-Benz EQS SUV του 2023, φέρνει στον χώρο ένα υπονοούμενο από το μέλλον. Στη νότια γωνία του showroom δεσπόζει η ύψους τεσσάρων μέτρων κατασκευή του Αλέξανδρου Γιωρκάτζη από μέταλλο και ακρυλική ρητίνη με τίτλο «Vibrational Ego Trip» (2023), που παραπέμπει στο καθαρτήριο και παρουσιάζεται για πρώτη φορά. Η γλυπτική εγκατάσταση «αναφέρεται σε τελετουργικά περιβάλλοντα ομοθυμικών δράσεων».
«Οι εικαστικές του προτάσεις παράγουν μία θεατρικότητα θρησκευτικού τύπου και μια σκηνογραφία μνημειακού χαρακτήρα, που αποπνέει τη διάχυτη αντίληψη ομαδικού- απελευθερωτικού διαλογισμού». Στον ίδιο καλλιτέχνη ανήκει και το γλυπτό με τίτλο «Naked Truth» (2018) που κρατώντας έναν καθρέφτη «υποδέχεται» το κοινό στην είσοδο από μια ψηλή βάση από μάρμαρο και μέταλο.
Στο σκοτεινό δωμάτιο του ισογείου βρίσκεται το έργο του Λευτέρη Τάπα «the Rock» (2021). Είναι μια εγκατάσταση γλυπτών από χαρτί που συνοδεύεται από το ομώνυμο βίντεο και «μετατρέπεται σε μια φωτοτροπική συνθήκη που μελετά τον χρόνο, τον χώρο, την ελπίδα και την ανάγκη για ένα εσωτερικό μετασχηματισμό».
Στον 1ο όροφο
Δύο SUV με διαφορά έκδοσης 40 ετών μεταξύ τους βρίσκονται στον πάνω όροφο της έκθεσης: το κλασικό 300GD (σειρά W460, 1983) στη μία πλευρά και το σύγχρονο AMG GLE 53 Coupé στην άλλη.
Διάσπαρτες στον όροφο βρίσκονται τέσσερις ξύλινες μινιμαλιστικές συνθέσεις του Κωστή Βελώνη: «The Sun Rises», «Europe’s Melancholy Union», «Please Stay Behind The Barricade» και «The Same Sad Rhetoric» (2011).
Πρόκειται για «τρισδιάστατες κατασκευές, συναρμογές και ασκήσεις ύφους ή πειράματα με ασήμαντα και ευτελή υλικά. Με μαστόρεμα αρχαϊκού τύπου, τα έργα έχουν εγγενή στοιχεία τη φιλοσοφική ειρωνεία, τον πολιτικό σχολιασμό και μεταφορές μεταφυσικού και παραβολικού τύπου».
Τον χώρο «κόβει» στη μέση ένας κρεμαστός άσπρος τοίχος. Στη μία του πλευρά βρίσκεται το έργο της Banu Cennetoglu «Scary Asian Men» (2015), μια εγκατάσταση από 12 φωτισμένες ψηφιακές εκτυπώσεις. «Η Cennetoglu αξιοποιεί τα φωτογραφικά της αρχεία με τοπία σε παρυφές αστικών κέντρων, όπου εντοπίζονται διάσπαρτα οι ελαχιστοποιημένες ανθρώπινες φιγούρες, περιθωριοποιημένων ανθρώπων, συνήθως μετακινούμενων μεταναστών».
Μπροστά του, υποδέχεται τον επισκέπτη του ορόφου το επιδαπέδιο έργο του Σωκράτη Σωκράτους «Module of Urban Landscape» (2011-2014) από λιωμένο αλουμίνιο και ορείχαλκο. «Ο δημιουργός στήνει στο πάτωμα το σκηνογραφικό του αποτύπωμα με υλικά που αντλεί από τη σύγχρονη αστική εμπειρία, σε στιγμές έντονης πολιτικής διαμαρτυρίας, είτε προβοκατόρικων ατυχημάτων που σηματοδοτούν αποφασιστικές ιστορικές στιγμές, ακόμη και με απομεινάρια έκρηξης επικίνδυνων φορτίων πολεμικού υλικού» σημειώνει η ιστορικός τέχνης.
Στο βάθος φωτίζεται η γνώριμη ελαιογραφία του Μουσταφά Χουλούσι «Cyprus Realism» (2007). Στη φωτορεαλιστική ζωγραφική μεγέθυνση από τη σειρά «Elysian Paintings» ο Χουλούσι δημιουργεί μ’ ένα τσαμπί σταφυλιού «μία πλασματική, υπέρμετρη και παραδείσια χλωρίδα, εκρηκτικής ευφορίας και προσφοράς».
Στην άλλη πλευρά του τοίχου έχει τοποθετηθεί το δίπτυχο της Μαρίας Περεντού «After the Storm» (2020) «μια δραματική ζωγραφική αφήγηση σε δύο πράξεις, μια κεντητική εξομολόγηση που περιγράφει μαρτυρικές σκηνές ανθρώπινης απογοήτευσης, φόβου, απόγνωσης και εξαθλίωσης».
Τέλος, το καρουζέλ της Κλίτσας Αντωνίου με τίτλο «Mirror Space Travel Pass» (2012) «παράγει συνεχείς αποτυπώσεις του γύρω κόσμου μ’ έναν απροσμέτρητο πολλαπλασιασμό ειδώλων, χάρη στους καθρέφτες σε κυκλικό σχηματισμό που περιλαμβάνει. Πρόκειται για ένα ανάπτυγμα ειδωλικής ανέλιξης που αυξάνει διαρκώς την καταγραφή του με στιγμιότυπα του χωροχρόνου, σαν αυτά να εγκλείονται κεντρομόλα, πλάθοντας έναν στροβιλισμένο χορό από χώρους».
- INFO «Casts Of An Island», Λευκωσία, Mercedes- Benz showroom (Κάμπου 49, Στρόβολος). Ανοιχτή στο κοινό μέχρι 30 Νοεμβρίου (Δευτέρα- Παρασκευή 9π.μ.- 6μ.μ., Σάββατο 9π.μ.- 1μ.μ. & 2-5μ.μ.)
*** Οι περιγραφές των έργων είναι αποσπάσματα από κείμενα της ιστορικού τέχνης Θάλειας Στεφανίδου, που περιλαμβάνονται στον κατάλογο της έκθεσης.
Ελεύθερα, 12.11.2023
