Δάφνη Νικήτα: Τίποτα δεν είναι χαμένο όταν κοιτάζουμε τον κόσμο κατάματα

Η Δάφνη Νικήτα επιστρέφει με τη νέα της ποιητική συλλογή «Η Κόκκινη Κοιλάδα» (Εκδόσεις Καστανιώτη), ένα έργο γεμάτο έντονες, κινηματογραφικές εικόνες και υπαρξιακή αγωνία. Σε μια σύντομη και αποκαλυπτική συζήτηση, η ποιήτρια μας ξεναγεί στα δικά της ερείπια και μας δείχνει πώς η τέχνη μπορεί να γίνει η απόλυτη πράξη αντίστασης και ελπίδας στις μέρες μας.

«Η Κόκκινη Κοιλάδα» είναι ένας έντονος και υποβλητικός τίτλος. Τι συμβολίζει για εσάς αυτή η «κοιλάδα»;

Η Κόκκινη Κοιλάδα μοιάζει να είναι ένας χώρος μακρινός, υπερβατικός, ονειρικός, που σε καλεί να την πλησιάσεις, να μην φοβηθείς να την αντικρύσεις, να την περπατήσεις, γιατί ίσως εκεί να βρίσκεται η ομορφιά και το ερέθισμα που ψάχνει η ψυχή. Μια ομορφιά όχι με την έννοια του «ωραίου» αλλά της ανατροπής των δεδομένων και των στερεoτύπων, όπου υπάρχουν και ανασαίνουν ένας κόκκινος αρλεκίνος, τρεις μάσκες, μια γυναίκα από χαρτόνι, που, αν και όλοι φέρουν ένα σημάδι στον κρόταφο, μοιάζουν να είναι σαν εμένα ή σαν εσάς. Πρόσωπα με τη δική τους ιστορία το καθένα, ιδιαιτερότητα και τραύμα. Η πραγματικότητα του τραύματος δεν τα καθιστά ευάλωτα ή αδύναμα αλλά λάτρεις μιας ζωής μοναδικής και ανεπανάληπτης. Όλοι έχουμε έρθει στον κόσμο αυτό απλά για να ζήσουμε τη μικρή μας ιστορία, χωρίς να χρωστάμε σε κανέναν τίποτα, παρά μόνο ένα αλληλοσεβασμό, ώστε να υπάρχουμε ο ένας πλάι στον άλλο και όχι απέναντι, μέσα σε μια κόκκινη κοιλάδα, που μέχρι το τέλος του κόσμου θα ματώνει και θα καίγεται μαζί με εμάς.

Πόσο επηρεάζει η εικαστική σας ματιά την ποίησή σας;

Η ιστορία της τέχνης ήταν και είναι για μένα μια ατέλειωτη δεξαμενή έμπνευσης και ερεθισμάτων. Δεν υπάρχουν σύνορα μεταξύ τέχνης και ποίησης. Πρόκειται για δύο κόσμους που αλληλοσυμπληρώνονται. Υπήρξα, από τότε που θυμάμαι τον εαυτό μου ανάμεσα σε έργα τέχνης.

«Η δίψα γίνεται τρέλα, έτσι ξεκινά η αντίσταση», αναγράφεται στη συλλογή. Σε μια εποχή συλλογικής σύγχυσης και υπαρξιακής αγωνίας, τι σημαίνει «αντίσταση» για εσάς σήμερα;

Για μένα αντίσταση είναι να παραμένεις άνθρωπος μέσα σε έναν κόσμο που σε ωθεί στην απραξία, την απάθεια, τον φόβο και τη σιωπή. Είναι η εσωτερική ανάγκη να υπερασπίζεσαι τη μνήμη, την ευαισθησία, την ελευθερία της σκέψης και της έκφρασης. Αντίσταση είναι το δικαίωμα να υπάρχεις, να δημιουργείς και να παραμένεις πιστός σε αυτό που είσαι, ακόμη και όταν οι συνθήκες προσπαθούν να σε αλλοιώσουν. «Η δίψα γίνεται τρέλα» εκφράζει αυτή ακριβώς την επιθυμία για νόημα, δικαιοσύνη και αλήθεια. Τη στιγμή που η ανάγκη αυτή δεν χωρά άλλο στη σιωπή, τότε γεννιέται η αντίσταση, προσωπική, κοινωνική, ποιητική.

Περιγράφετε έναν κόσμο που μοιάζει εύθραυστος, σχεδόν «γκρεμισμένος». Πιστεύετε ότι μέσα από τα «ερείπια» που γινόμαστε, όπως γράφετε, μπορεί τελικά να γεννηθεί κάτι όμορφο και ελπιδοφόρο;

Ο κόσμος που ζούμε είναι εύθραυστος και κάθε μέρα που περνά μοιάζει να γκρεμίζεται – κι αυτό δεν είναι ποιητική αδεία. Όπου και να κοιτάξει κανείς βλέπει πολέμους, βία και καταστροφή. Πιστεύω, όμως, πως ακόμη και μέσα από τα ερείπια μπορεί να γεννηθεί κάτι όμορφο και ελπιδοφόρο. Οφείλουμε να υπερασπιστούμε αυτόν τον κόσμο με όση ευαισθησία μας απέμεινε. Η ποίηση δεν απελπίζεται, ανασυνθέτει. Έρχεται αντιμέτωπη με το τραύμα και μας συνδέει και πάλι με τον αληθινό εαυτό μας και τους άλλους.

Αν θα θέλατε ο αναγνώστης να κρατήσει ένα κυρίαρχο συναίσθημα ή μια σκέψη κλείνοντας την τελευταία σελίδα της «Κόκκινης Κοιλάδας», ποιο θα ήταν αυτό;

Θα ήθελα ο αναγνώστης, κλείνοντας την τελευταία σελίδα του βιβλίου, να κρατήσει την αίσθηση πως ακόμη και μέσα στο σκοτάδι υπάρχει η δυνατότητα του φωτός. Τίποτα δεν είναι οριστικά χαμένο όταν κοιτάζουμε τον κόσμο κατάματα. Και ίσως τελικά αυτό: ότι ο αναγνώστης δεν τελειώνει το βιβλίο, αλλά συνεχίζει να το κουβαλά για λίγο ακόμη μέσα του, σαν έναν χαμηλό μα σταθερό παλμό.

Πιστεύετε ότι ο ρόλος της ποίησης σήμερα είναι να μας βγάζει από τη ζώνη άνεσής μας;

Η ποίηση μπορεί να μας βγάζει από τη ζώνη άνεσής μας, όχι απλά επειδή θέλει να μας ταράξει, αλλά επειδή μας αναγκάζει να κοιτάξουμε τον εαυτό μας στον καθρέφτη χωρίς φίλτρα, τον κόσμο χωρίς ωραιοποιήσεις, τις αντιφάσεις τις οποίες συνήθως δεν αντέχουμε να κρατήσουμε ταυτόχρονα. Η ποίηση δεν μας «βγάζει» απλώς από κάτι. Μας μετακινεί και μας δείχνει πώς να υπάρχουμε πιο ειλικρινά μέσα στον κόσμο.