Το 1906 ο Βρετανός επιστήμονας Francis Galton (ξάδελφος Δαρβίνου) πήρε το δρόμο για ένα τοπικό πανηγύρι. Τα βήματα του βαρετά στα 80 του χρόνια, αλλά ήταν αποφασισμένος να παρακολουθήσει τον διαγωνισμό για την καλύτερη εκτίμηση του βάρους ενός βοδιού. Με μόνο 6 πέννες μπορούσε κάποιος να αγοράσει ένα εισιτήριο, στο πίσω μέρος του οποίου μπορούσε να γράψει πόσα υπολόγιζε ότι ήταν το βάρος του βοδιού. Η πλησιέστερη εκτίμηση θα κέρδιζε πολλά δώρα. Ο Galton μέτρησε 800 τέτοια εισιτήρια. Ο μέσος όρος της εκτίμησης ήταν 1,197 pounds. Το πραγματικό βάρος του ζώου ήταν πάρα πολύ κοντά στην τιμή αυτή, δηλαδή 1,198 pounds.

Αυτό που ανακάλυψε ο Galton εκείνη τη μέρα, το διαπραγματεύεται και το αποδεικνύει ο James Surowiecki στο βιβλίο του «The Wisdom of Crowds» (η σοφία του πλήθους). Ότι δηλαδή κάτω από τις κατάλληλες συνθήκες οι εκτιμήσεις/εντυπώσεις του κόσμου είναι σωστές.

Το όφελος, η σοφία προκύπτει από τη διαφορετικότητα. Δηλαδή, αν μια μεγάλη ομάδα ανθρώπων που ποικίλουν σε μορφωτικό επίπεδο, κοινωνική τάξη, πολιτικές πεποιθήσεις και διορατικότητα, σχηματίσουν μια εντύπωση για κάποιο/α συνήθως είναι το σωστό συμπέρασμα. Προϋπόθεση τα άτομα της ομάδας να είναι ανεξάρτητα (να μην παίρνουν γραμμή από κανένα κόμμα).

Ας πάρουμε συγκεκριμένα παραδείγματα από την κυπριακή πραγματικότητα. Ο Οδυσσέας Μιχαηλίδης έχει πείσει την πλειοψηφία του κυπριακού λαού, παρόλο τον ανελέητο πόλεμο που δέχεται, για την τιμιότητα του και την ορθότητα των αποφάσεων του. (ΕΥΘΑΡΣΩΣ, 10/7/2020).

Στα πιο πρόσφατα γεγονότα: Ο Βοηθός Γενικός Εισαγγελέας δήλωσε ότι δεν γνώριζε ότι το άτομο που απάλλασε ήταν ο πελάτης του. Πώς είναι δυνατό να απαλλάσεις κάποιον χωρίς να έχεις προηγουμένως μελετήσει το φάκελο του, απ’ όπου θα διαπίστωνες τη σχέση του μαζί σου;

Όταν μαζικά ο λαός διαμαρτύρεται για την άδικη μεταχείριση ενός άξιου αξιωματούχου πρόκειται για το αλάνθαστο αισθητήριο της συλλογικής σοφίας.

Όταν ο λαός προκληθεί εξεγείρεται: Η Αυστριακή Μαρία Αντουανέτα (1755-1792) έγινε βασίλισσα (1774-1792) της Γαλλίας όταν παντρεύτηκε τον Λουδοβίκο ΙΣΤ’ σε μια φαντασμαγορική και πολυέξοδη τελετή. Ξόδευε αμύθητα ποσά κάθε μήνα, τα ιδιαίτερα διαμερίσματα της όλο χλιδή (αυτή τα έδειχνε). Αυτά συνέβαιναν ενώ μεγάλο μέρος του γαλλικού πληθυσμού πέθαινε από την πείνα εξαθλιωμένο. Της αποδίδεται η θρυλική φράση: «Αν δεν έχει ο λαός ψωμί, ας φάει παντεσπάνι. Το 1789  ξέσπασε η Γαλλική Επανάσταση και ο λαός ξεχύθηκε στο βασιλικό ανάκτορο των Βερσαλλιών. Η βασιλική οικογένεια αιχμαλωτίστηκε. Φυλακίστηκαν και τελικά αποκεφαλίστηκαν δημόσια στη γκιλοτίνα.
Δεν είναι δυνατό να υπάρξει πολιτικός βίος (ευθύνη αρχόντων και πολιτών) δίχως ήθος και ηθική.

Σε αυτό τον τόπο, σε αυτή τη δύσμοιρη πατρίδα, είναι ελάττωμα να ξεχωρίζεις, να είσαι πάνω του μετρίου. Όταν είσαι έξυπνος και υπερέχεις των μετριοτήτων σε πολεμούν. Σύμφωνα με τα αποτελέσματα IQ που καταγράφονται σε κωδωνητή καμπάνα (κατανομή Γκάους) ελάχιστοι (<5%) διακρίνονται με ψηλό δείκτη νοημοσύνης (IQ) (Οδυσσέας). Όταν επιπλέον κάποιος είναι και τίμιος και δεν «λαδώνεται», δεν μπορεί να ελεγχθεί, τότε κρίνεται ως πολύ επικίνδυνος.

Από την άλλη πλευρά αν είσαι μια μετριότης ή ακόμα και κάτω του μετρίου έχεις πολλές πιθανότητες να προκόψεις αφού ο κάθε ένας ταυτίζεται μαζί σου.

Ο Λεμπέσης είχε πει κάποτε ότι οι βλάκες συνασπίζονται σε αγέλες για να επιβιώσουν. Η αγέλη (κόμμα) καθίσταται προϊόν φυσικής αναγκαιότητας.

Παραδείγματα άπειρα:
⦁ Βρίσκεται κάποια τυχαία στην επικαιρότητα λόγω …καλλιστείων, μαθαίνει να μιλά με ξύλινη γλώσσα και αμέσως μετά πολλαπλασιάζονται οι φιλοδοξίες, γιατί όχι και …πιο πάνω. Δηλώνει ότι δεν χρωστά τίποτε σε κανένα και δαγκώνει το χέρι που τη βοήθησε.
⦁ Ασχολήθηκε ο άλλος επισταμένα με το φασίολο (φασόλι) και θεώρησε τον εαυτό του μεγάλο επιστήμονα που «δικαιούται» τις καλύτερες θέσεις χωρίς να έχει διακριθεί σε καμία απ’ αυτές. Τελικά, ασχολείται με τα ψάρια του Ειρηνικού.
⦁ Άναψαν τα φώτα της δημοσιότητας πάνω του, αφού βολεύτηκε σε θέση ελέω αρχηγού, και νόμισε ότι κάτι αξίζει οπότε «αγκρίστηκε», διότι διεκδίκησε την επόμενη θέση και την πήρε άλλος. Άλλαξε αμέσως στρατόπεδο.
⦁ Όταν ένας άνθρωπος έχει μπροστά τη βεβαιότητα του θανάτου, γιατί δεν έχει ακόμα καταλαγιάσει η ροπή προς το έγκλημα, πόσα θα στοιβάσει και πόσους θα υποσκάψει ακόμα. Ας αναλογιστεί ο μπεκρής την υπαρκτική του αναμέτρηση με το χρόνο και τη φθορά και τον θάνατο που πλησιάζει.

Οι πολιτικοί αγορεύουν αφ’ υψηλού και υπόσχονται πάταξη διαφθοράς, τιμιότητα, αξιοκρατία. Έχουμε κουραστεί από λόγια και επειδή διατηρούμε ακόμη κριτική εγρήγορση, διερωτόμαστε: ποια αίσθηση ευθύνης θα τους υπαγορεύσει τα πιο πάνω.

Τελικά, η ανθρώπινη αξιοπρέπεια του πολίτη εξαρτάται από τη μνήμη του. Ο πολίτης πρέπει να θυμάται τα γεγονότα που τον σημάδεψαν, τις αδικίες που έγιναν, ώστε να διασώσει την εντιμότητά του, την ανθρωπιά του, το φιλότιμό του.

Έχει αποδειχθεί ότι μέρος του εκλογικού σώματος, οι κομματικοί ψηφοφόροι, ψηφίζουν χωρίς σκέψη και κρίση, ως οπαδοί. Το ποσοστό αυτό ευτυχώς μειώνεται σε κάθε νέα εκλογική διαδικασία.

Διαφαίνεται στον ορίζοντα και μια μάζα ψηφοφόρων, που συνεχώς αυξάνεται, που έχει μνήμη και θυμάται. Θυμάται αν ο πολιτικός έκανε ποτέ αυτοκριτική, έδειξε μεταμέλεια, αναγνώρισε τα λάθη του μικρά ή μεγάλα. Να θυμηθεί ο ψηφοφόρος την ώρα της κάλπης αν τα κόμματα εξουσίας έδειξαν ευαισθησία σε κοινωνικά, θεσμικά θέματα, αν έχουν αρχές ή απλά τα ενδιαφέρει μόνο να προσκολλώνται στην όποια εξουσία.

Η εγρήγορση της μνήμης αποτελεί τη συλλογική ελπίδα.