Η καταδίκη ενός άτομο που διέπραξε ένα έγκλημα δεν θα είναι ποτέ αρκετή ή ικανοποιητική για μια κοινωνία η οποία δεν ασχολείται καθόλου με τα θέματα αποκατάστασης των θυμάτων και των όσων έχουν επηρεασθεί από το έγκλημα.
Όπως οι δράστες / θύτες πρέπει να μεταβούν στη φυλακή για αναμόρφωση, σωφρονισμό και αποκατάσταση το ίδιο έντονη είναι η ανάγκη αποκατάστασης των τραυμάτων που προκάλεσε το έγκλημα στο θύμα. Διαφορετικά έχουμε μια κοινωνία γεμάτη θύματα τα οποία κρατούν τραύματα και στο μέλλον εύκολα εξελίσσονται τα ίδια σε παραβατικες και αντικοινωνικές συμπεριφορές με υπαρκτό κίνδυνο την επανάληψη του εγκλήματος σε ένα φαύλο κύκλο (vicious cycle).
Η Αποκαταστατική Δικαιοσύνη δημιουργεί το σωστό και ασφαλές πλαίσιο που επιτρέπει στο θύμα και τα επηρεαζόμενα άτομα να αποκατασταθούν αλλά και στους θύτες να απολογηθούν απευθείας και ειλικρινά στα θύματα τους για την ζημιά που έχουν προκαλέσει οι δικές τους πράξεις. Συνήθως η συζήτηση αναφορικά με την αποκαστατική δικαιοσύνη περιστρέφεται γύρω από τα θετικά που προκύπτουν για το θύμα και γενικά τα άτομα που έχουν επηρεαστεί από το έγκλημα, όμως εξίσου σημαντικά είναι και τα θετικά που προκύπτουν για τον ίδιο το δράστη αφού έρχεται απευθείας αντιμέτωπος με τα αποτελέσματα των πράξεων του και πλέον υποχρεωτικά μπαίνει σε μια διαδικασία αποκατάστασης αυτής της ζημίας που έχει δημιουργήσει. Η οποία διαδικασία έχει ως απώτερο στόχο την αποδοχή της μετάνοιας του δράστη από το ίδιο το θύμα και τα άτομα που έχουν επηρεαστεί.
Δυστυχώς στη Κύπρο δεν υπάρχει κάτι ανάλογο ή σχετικό σε νομοθεσία ή κανονισμό ή ακόμα και υπό την μορφή καθοδήγησης. Εναπόκειτο στο ίδιο το θύμα ή των ατόμων που επηρεάστηκαν από το έγκλημα να αναζητήσουν βοήθεια η οποία και πάλι δεν προσφέρετε από το κράτος θεσμοθετημένα. Το ίδιο ισχύει και για τον ίδιο τον θύτη, δηλαδή εναπόκειται στον ίδιο να αποφασίσει τι θα μπορούσε να κάνει για σκοπούς αποκατάστασης της ζημίας που έχει δημιουργήσει. Στην απουσία όμως του σωστού και ασφαλές πλαισίου, και για το θύμα αλλά και για το θύτη, παραμένει να είναι μια αβέβαιη προσπάθεια η οποία μπορεί να φέρει ακριβώς τα αντίθετα αποτελέσματα από τα επιθυμητά με μεγαλύτερο τον κίνδυνο οι δυο πλευρές να δημιουργήσουν περισσότερη ζημιά παρά καλό.
Παρά του ότι υπάρχουν πολλά και διάφορα μοντέλα ανά το παγκόσμιο ως παραδείγματα συστημάτων αποκατάστασης, δυο είναι οι βασικές κατηγορίες που όλα τα μοντέλα προσπαθούν να εφαρμόσουν. Την ουσιαστική αποκατάσταση (όπου έχουμε ως στόχο το θύμα και τον θύτη να έρθουν σε πραγματική συμφωνία μεταξύ τους) και την συμβολική αποκατάσταση (όπου έχουμε δημόσιες απολογίες και παραδοχές των εγκλημάτων από τους θύτες).
Η κάθε χώρα αποφασίζει και εφαρμόζει το δικό της μοντέλο το οποίο θεωρεί ότι αρμόζει καλύτερα με την κουλτούρα του λαού της και τα ανάλογα κριτήρια αποδοχής.
Το 2015, δημοσιεύθηκε η μεγαλύτερη μέχρι στιγμής συγκριτική μελέτη σχετικά με την αποκαταστατική δικαιοσύνη σε ποινικές υποθέσεις στην Ευρώπη, με βάση τις εξελίξεις και την εμπειρία 36 ευρωπαϊκών χωρών με τιτλο Dünkel, F., Grzywa-Holten, J. and Horsfield, P. (2015), Restorative Justice and Mediation in Penal Matters. A Stock-taking of Legal Issues, Implementation Strategies and Outcomes in 36 European Countries, Forum Verlag Godesberg: Mönchengladbach.
Περαιτέρω ουσιαστικής σημασίας είναι το ίδιο το εγχειρίδιο που έχει δημοσιευθεί από τα Ηνωμένα Έθνη με τίτλο Handbook on Restorative Justice Programme, Second Edition, Criminal Justice Handbook Series 2020 μέσα από τα οποία παρέχεται και ξεκάθαρη καθοδήγηση προς όλα τα κράτη ως προς την καλύτερη εφαρμογή προνοιών αποκαταστατικής δικαιοσύνης.
*Δικηγόρος
