Ο σχεδιασμός άρσης των περιοριστικών μέτρων και επανεκκίνησης οφείλει να είναι δυναμικός και πρακτικά εναπόκειται σε όλους μας να συμβάλουμε ώστε και σε αυτή τη φάση της πανδημίας να πετύχουμε το στοίχημα όπως και στην πρώτη φάση της πανδημίας», δηλώνει η δρ Ζωή Δωροθέα Πανά, Σύμβουλος του υπουργού Υγείας για την πανδημία του κορωνοϊού. Σε συνέντευξη στον «Φ» εμφανίζεται πεπεισμένη ότι η Κύπρος θα καταφέρει να αντεπεξέλθει και τονίζει ότι η συσπείρωση του κόσμου και συνεργασία για τον κοινό στόχο μας στην επόμενη φάση επανεκκίνησης είναι κομβικής σημασίας. 

-Η βελτίωση της επιδημιολογικής εικόνας δρομολογεί τη σταδιακή άρση των περιορισμών, ή είναι νωρίς ακόμη;

-Πράγματι, τις τελευταίες ημέρες παρατηρείται σταθερά μία βελτίωση της επιδημιολογικής εικόνας στην κοινότητα, που εκφράζεται με τη μείωση του ποσοστού θετικότητας των διαγνωστικών εξετάσεων από το 4,5-5% στο περίπου 2,5%, με τη σημαντική μείωση του δείκτη μεταδοτικότητας R<1 και με τη μικρή μείωση των εισαγωγών στα Νοσηλευτήρια. Ακόμα βέβαια η αθροιστική επίπτωση των τελευταίων 14 ημερών παγκύπρια είναι υψηλή και κυρίως η εικόνα των Νοσηλευτηρίων συνεχίζει να είναι κρίσιμη. Ο στόχος των τελευταίων περιοριστικών μέτρων ήταν σαφής και αποσκοπεί βραχυπρόθεσμα στο να δώσει μία ανάσα στο σύστημα υγείας με το να συμβάλλει στην αναχαίτιση της πίεσης που δέχεται το σύστημα υγείας και στη μείωση της θνητότητας που σχετίζεται με τη νόσο COVID-19. Αναμφίβολα η παρούσα βελτίωση της επιδημιολογικής εικόνας στην κοινότητα θα συμβάλλει με μία χρονική υστέρηση 2-3 εβδομάδων στη βαθμιαία βελτίωση της εικόνας στα Νοσηλευτήρια. Το διάστημα των 3 εβδομάδων οφείλεται και στον χρόνο επώασης του ιού αλλά και στη μακροχρόνια παραμονή των ασθενών εντός των Νοσοκομείων. Συνεπώς τα βραχυπρόθεσμα αυστηρά μέτρα, παρά τις δυσκολίες, αποφέρουν καρπούς και το επόμενο βήμα είναι η προετοιμασία για τη σταδιακή άρση με σαφές μεσοπρόθεσμο πλάνο και οργανόγραμμα. 

ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ:

-Ποια θα είναι η στρατηγική επανεκκίνησης;

-Εξαρχής είχε ειπωθεί ότι τα αυστηρά περιοριστικά μέτρα είναι η ύστατη λύση και η Κύπρος κατάφερε μέχρι και τις αρχές Ιανουαρίου να κρατήσει ισορροπίες και να προβεί σε αυτά για περιορισμένο διάστημα, εάν λάβουμε υπόψη και τις υπόλοιπες χώρες της ΕΕ που στη συντριπτική τους πλειοψηφία αναγκαστικά τα υιοθέτησαν πολύ νωρίτερα. Τώρα καλούμαστε όλοι μαζί, κράτος και πολίτες, να δούμε το επόμενο στάδιο της επανεκκίνησης που πρέπει να βασίζεται στα «όπλα» που έχουμε. Και αυτά είναι πρώτο, η ευρεία χρήση των ταχείων διαγνωστικών τεστ, δεύτερον, οι προτυποποιημένες διαδικασίες ελέγχου των υγειονομικών πρωτόκολλων και τρίτον ο εμβολιασμός. Το πλάνο και ο σχεδιασμός άρσης και επανεκκίνησης οφείλει να είναι δυναμικός και πρακτικά  εναπόκειται σε όλους μας να συμβάλλουμε ώστε και σε αυτή τη φάση της πανδημίας να πετύχουμε το στοίχημα όπως και στην πρώτη φάση της πανδημίας. Είμαι σίγουρη ότι οι Κύπριοι πολίτες παρά τη συσσωρευμένη κούραση, θα ανταποκριθούν και θα στηρίξουν το πλάνο έτσι ώστε να μπούμε με το ταχύτερο δυνατό ρυθμό πίσω στην κανονικότητα. 

-Στην Ευρώπη γίνεται λόγος για νέο κύμα, το τρίτο στη συνέχεια. Είναι κάτι που λαμβάνετε υπόψη στους σχεδιασμούς για την άρση των περιορισμών;

 -Η Κυπριακή Δημοκρατία ως κράτος-μέλος της ΕE συμμετέχει ενεργά με διαφάνεια και συνέπεια σε όλες τις δράσεις της Ευρώπης που αφορούν τη διαχείριση της πανδημίας COVID-19 και παρακολουθεί στενά την πορεία στις υπόλοιπες χώρες. Οι σχεδιασμοί διαχείρισης κάθε κράτους μέλους εναρμονίζονται στον βαθμό που είναι εφικτό με τις ευρωπαϊκές κατευθυντήριες οδηγίες και προσαρμόζονται έπειτα στις τοπικές ιδιαιτερότητες. Και αυτό είναι σημαντικό διότι η παρούσα πανδημία είναι πρωτόγνωρη, παρουσιάζει σημαντικά σημεία αβεβαιότητας και συνεπώς η τεκμηρίωση, η εναρμόνιση και συνεχής παρακολούθηση και αξιολόγηση της πανδημίας τοπικά και πανευρωπαϊκά είναι πρωταρχικής σημασίας. Με το τέλος του φθινοπώρου παρατηρήθηκε στην Ευρώπη μία δυσανάλογη καθυστέρηση στην αναμενόμενη αποτελεσματικότητα των μέτρων σε σχέση με το βαθμό αυστηρότητάς τους. 

-Που αποδίδεται αυτό;

-Το φαινόμενο έχει πολλαπλά αίτια. Νοείται ότι πάντα λαμβάνουμε υπόψη τα δεδομένα της κάθε φάσης στη χώρα μας και στην Ευρώπη και πρακτικά η αναγκαιότητα εφαρμογής των παρόντων αυστηρών βραχυπρόθεσμων μέτρων στην Κύπρο είχαν να κάνουν με τον παραπάνω κίνδυνο. Όπως και στην πρώτη φάση γίνεται συνεχής προσπάθεια να λειτουργήσουμε έγκαιρα και αυτό κάναμε και στη δεύτερη φάση. Μέχρι στιγμής είμαστε συγκρατημένα αισιόδοξοι και πραγματικά ευελπιστούμε το επόμενο διάστημα να μπούμε δυναμικά, επιταχυνόμενα και ελεγχόμενα στη φάση της επανεκκίνησης. Σε συνεργασία με το ECDC παρακολουθούμε στενά το ζήτημα της μετάλλαξης του ιού, που είναι ένα κρίσιμο θέμα. 

-Πού εστιάζετε τις περισσότερες σας ανησυχίες; Υπάρχει κάτι που σας προβληματίζει ιδιαίτερα;

-Οι ανησυχίες της επιστημονικής κοινότητας εστιάζονται σε διάφορα σημεία, όπως στη συσσωρευμένη εξουθένωση, τη συνεχόμενη αβεβαιότητα, τις μακροπρόθεσμες υγειονομικές, ψυχολογικές και οικονομικές επιπτώσεις και την ημιμάθεια. Η παρούσα πανδημία έχει χαρακτηριστεί δικαίως από τη διεθνή βιβλιογραφία ως η πανδημία της ανισότητας και της μοναχικότητας. Εύλογα οι πολίτες έχουν συσσωρευμένο θυμό, αναπάντητα ερωτήματα, κούραση και βιώνουν στην καθημερινότητά τους σημαντική πίεση στον τρόπο ζωής τους με σημαντικές δυσμενείς επιπτώσεις σε βασικούς πυλώνες μία ευνομούμενης κοινωνίας. Παράλληλα όλοι μας ανεξαιρέτως έχουμε να διαχειριστούμε την απώλεια και την αβεβαιότητα για το μέλλον. Αναμφίβολα η πανδημία είναι μία υγειονομική, κοινωνική αλλά και οικονομική παγκόσμια κρίση. 

-Δεν αρνείστε όμως ότι παρατηρούνται αδυναμίες στη διαχείριση, όπως επιβεβαιώνεται εκ των υστέρων.

-Σαφώς και υπάρχει περιθώριο βελτίωσης στον τρόπο διαχείρισης από όλα τα κράτη-μέλη και αυτό είναι το ζητούμενο για το μέλλον. Αναμφίβολα προβληματίζει η ύπαρξη μερίδας ατόμων που αξιοποιούν και υπερπροβάλλουν τα παραπάνω προβλήματα είτε λόγω ημιμάθειας είτε λόγω σκοπιμοτήτων- συμφερόντων.  Η απάντηση είναι απλή. Ο στόχος μας είναι κοινός και από την αρχή της πανδημίας υποσχεθήκαμε ότι «όλοι μαζί θα τα καταφέρουμε». Κατά συνέπεια είναι σημαντική η στοχοπροσήλωση σε ουσιαστικές μελλοντικές βελτιωτικές κινήσεις σε όλους τους παραπάνω τομείς, στην αποφυγή επικριτικής διάθεσης χωρίς τεκμηρίωση και λύσεις, στη συνεχή αξιολόγηση και το κυριότερο στον προγραμματισμό για το μέλλον. Η συσπείρωση και η συνεργατική διάθεση για τον κοινό στόχο μας στην επόμενη φάση επανεκκίνησης είναι κομβικής σημασίας. Και να μην ξεχνάμε ότι έχουν γίνει τεράστια βήματα προς αυτή την κατεύθυνση στην Ευρώπη διαμέσου της Ευρωπαϊκής Επιτροπής και στην Κύπρο και συνεχίζουμε. Απόδειξη αυτού είναι τα νέα μας όπλα, οι νέες διαγνωστικές εξετάσεις με τα ταχεία διαγνωστικά τεστ, τα νέα εμβόλια και ενδεχομένως και νέες στοχευμένες θεραπείες.

Παγκόσμιο το πρόβλημα με τους οίκους ευγηρίας

-Από τον Οκτώβριο άρχισαν οι αυξημένοι έλεγχοι σε κλειστές δομές και τον Νοέμβριο τέθηκε σε εφαρμογή από το υπουργείο Υγείας, υπό τη δική σας εποπτεία, το  πρόγραμμα υποστήριξης των οίκων ευγηρίας. Όπως είναι γνωστό, παρατηρήθηκαν αυξημένοι θάνατοι σε γηροκομεία. Τι πήγε λάθος; 

-Από την αρχή της πανδημίας, η Κύπρος ακολουθεί τις συστάσεις του Ευρωπαϊκού Κέντρου Πρόληψης και Ελέγχου Λοιμωδών Νοσημάτων (ECDC) όσον αφορά την πρόληψη, έγκαιρο εντοπισμό και αντιμετώπιση της λοίμωξης COVID-19 σε κλειστές δομές φιλοξενίας. Από τον Νοέμβριο, που είχε καταγραφεί η επιδείνωση της επιδημιολογικής εικόνας στην κοινότητα, άρχισε να υλοποιείται άμεσα μέσα στα πλαίσια στήριξης  αλλά και βελτίωσης της ποιότητας και ασφάλειας των οίκων ευγηρίας μία συνεργατική προσπάθεια. Πρόκειται για μία καινοτόμα συνεργασία των Υγειονομικών Υπηρεσιών/Τμήματος Επιδημιολογικής Επιτήρησης του Υπουργείου Υγείας, του CERIDES και των εθελοντών φοιτητών της Ιατρικής Σχολής του Ευρωπαϊκού Πανεπιστημίου Κύπρου (EUC), του Γραφείου του Επιτρόπου Εθελοντισμού και του Τμήματος Ευημερίας και Κοινωνικών Ασφαλίσεων. 

Οι ένοικοι των οίκων ευγηρίας αποτελούν μία ομάδα υψηλού κινδύνου για εμφάνιση σοβαρής νόσου και επιπλοκών από τη λοίμωξη  COVID-19.  Το συγκεκριμένο πρόβλημα έχει παγκόσμιες διαστάσεις. Σύμφωνα με τα διεθνή επιδημιολογικά δεδομένα, πενήντα τoις εκατόν όλων των θανάτων  από τη νόσο COVID-19  αφορούν τους ενοίκους σε οίκους ευγηρίας. Στην Κύπρο μέχρι στιγμής οι θάνατοι COVID-19 σχετιζόμενοι με τους οίκους ευγηρίας κυμαίνονται στην Κύπρο μεταξύ 25-26%, συνεχίζουμε να έχουμε από τα χαμηλότερα ποσοστά στην Ευρώπη, όμως σε αυτή την περίπτωση οι αριθμοί και τα ποσοστά δεν έχουν σημασία διότι αναφερόμαστε σε ανθρώπινες ζωές. Άρα ο στόχος είναι να μειώσουμε όσον περισσότερο γίνεται τα κρούσματα και τους θανάτους. Αυτό το εγχείρημα σίγουρα δεν είναι εύκολο για καμία χώρα διότι ο οίκος ευγηρίας είναι ένας ιδιαίτερος χώρος με ένοικους υψηλών αναγκών σε φροντίδα υγείας. Το σίγουρο είναι ότι έγινε μια σημαντική αρχή για τη βελτίωση του τρόπου λειτουργίας με αφορμή την πανδημία και δεν πρέπει να σταματήσουμε.

Προσοχή και μετά τον εμβολιασμό

-Οι εμβολιασμοί άρχισαν αλλά οι μικρές ποσότητες  εμβολίων δημιουργούν καθυστέρηση στη θωράκιση του πληθυσμού. Πότε εκτιμάτε ότι θα καλυφθεί μια κρίσιμη μάζα του κυπριακού πληθυσμού ώστε να μπορούμε να δηλώνουμε πιο ασφαλείς;

-Όπως προαναφέρθηκε γίνεται μία εξαιρετική και συνεχόμενη προσπάθεια από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή και την Επίτροπο Υγείας, κυρία Στέλλα Κυριακίδου, να πετύχουμε στην Ευρώπη μία ταυτόχρονη και δίκαιη διανομή των εμβολίων έναντι της COVID-19 μέσω κεντρικών διαδικασιών παραγγελίας και διανομής. Μία από τις δυσκολίες ήταν η τεράστια ταυτόχρονη ανάγκη διανομής των εμβολίων που έχουν λάβει ήδη αδειοδότηση και ως εκ τούτου βλέπουμε την πρώτη περίοδο του 2021 μικρές ποσότητες εμβολίων. Για αυτό το λόγο οι χώρες της ΕΕ έχουν ως αρχικό στόχο αρχικά τη μείωση της θνητότητας από COVID-19 με προτεραιοποίηση των ομάδων υψηλού κινδύνου για σοβαρή νόσηση. Ταυτόχρονα συνεχίζεται η διαδικασία αξιολόγησης και των επόμενων εμβολίων έτσι ώστε προς στο τέλος του πρώτου τριμήνου και κυρίως στο δεύτερο τρίμηνο του 2021 (κυρίως κατά την περίοδο της άνοιξης) να έχουμε επαρκείς ποσότητες για τον εμβολιασμό για να εμβολιαστεί όπως το θέσατε ορθά μία κρίσιμη μάζα του κυπριακού πληθυσμού, που θα κυμαίνεται περί το 50% του πληθυσμού που δύναται να εμβολιαστεί. 

-Το εμβόλιο σηματοδοτεί και τη λήξη του συναγερμού;

-Σε αυτό το σημείο πρέπει να προσέξουμε δύο σημεία: Πρώτον ότι είναι επιτακτική ανάγκη όλοι να καταλάβουμε τη σημασία του εμβολιασμού και να υποστηρίξουμε το εν λόγω εγχείρημα ώστε το να πετύχουμε σε σύντομο διάστημα και δεύτερον ότι θα χρειαστεί για ένα διάστημα να συνεχίσουμε την ευλαβική τήρηση των μέτρων ατομικής προστασίας συμπεριλαμβανομένου και της χρήσης μάσκας διότι ακόμα δεν έχουμε επαρκή δεδομένα σχετικά με τον εμβολιασμό και τη μείωση της μεταδοτικότητας από τους εμβολιασθέντες.

-Υπάρχει συμμόρφωση, από τους ιδιοκτήτες και τους εργαζόμενους σε οίκους ευγηρίας;

-Από τον Νοέμβριο, βρίσκεται σε εφαρμογή  και το πρόγραμμα του Υπουργείου Υγείας για τη διενέργεια δωρεάν εβδομαδιαίων αντιγονικών τεστ στους οίκους ευγηρίας για συνεχόμενη επιτήρηση αλλά και για πιο έγκαιρο εντοπισμό και απομόνωση κρουσμάτων. Όσον αφορά το εθελοντικό πρόγραμμα προβλέπει επισκέψεις στους οίκους ευγηρίας με ανώνυμη καταγραφή της συμμόρφωσης, του τρόπου λειτουργίας βάσει προτυποποιημένης διαδικασίας (checklist), στοχευμένη αξιολόγηση κινδύνου και διαφώτιση του προσωπικού πάνω στα μέτρα ατομικής προστασίας και στα ισχύοντα υγειονομικά πρωτόκολλα με έμφαση στο σχεδιασμό και την προετοιμασία αντιμετώπισης κρουσμάτων. Πέραν των όσων προανέφερα, πραγματοποιούνται εκπαιδευτικά σεμινάρια απευθυνόμενα και προς τις διευθύνσεις των οίκων ευγηρίας, με στόχο να βελτιώσουμε τους σχεδιασμούς τους για την αντιμετώπιση κρουσμάτων και να συζητήσουμε από κοινού τα προβλήματα και λύσεις στον τρόπο και βελτίωσης λειτουργίας τους. Οι Διευθύνσεις κάνουν σημαντικές προσπάθειες αυτή την περίοδο να μειώσουν τον κίνδυνο να παρεισδύσει ο ιός εντός των οίκων, ενώ όπως γνωρίζετε, δόθηκε απόλυτη προτεραιότητα στους εν λόγω χώρους για εμβολιασμό των εργαζομένων και των ενοίκων.

Με πανευρωπαϊκές διακρίσεις

Η Ζωή Δωροθέα Πανά, είναι Ειδική Παιδίατρος και εργάζεται ως Ακαδημαϊκός στο Ευρωπαϊκό Πανεπιστήμιο Κύπρου. Είναι Απόφοιτος της Γερμανικής Σχολής Θεσσαλονίκης και κατέχει πτυχίο Ιατρικής από το Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης και δύο μεταπτυχιακά στην Επιδημιολογία-Στατιστική και Νανοτεχνολογία-Νανοϊατρική. Απέκτησε το διδακτορικό της, στις λοιμώξεις με παιδιά με λευχαιμία για το οποίο και έχει λάβει πανευρωπαϊκές διακρίσεις. Στο νοσοκομείο Johns Hopkins στις ΗΠΑ ολοκλήρωσε με την υποτροφία LIBRA την εξειδίκευσή της στην επιδημιολογία λοιμωδών νοσημάτων, τον έλεγχο και την πρόληψη λοιμώξεων και φαρμακοεπιτήρησης και έχει συνεργαστεί με το Armstrong Institute του Johns Hopkins πάνω σε θέματα ποιότητας και ασφάλειας στο σύστημα υγείας. Έχει λάβει το ευρωπαϊκό βραβείο από την Ευρωπαϊκή Εταιρεία Παιδιατρικών Λοιμώξεων (ESPID) το 2017. Με την εμφάνιση της πανδημίας διορίστηκε ως επιστημονικό μέλος της επιδημιολογικής ομάδας που συμβουλεύουν τον υπουργό Υγείας. Είναι μέλος σε διάφορες ευρωπαϊκές ομάδες κατευθυντήριων οδηγιών κυρίως στην επιδημιολογία λοιμωδών νοσημάτων στην παιδική ηλικία, ενώ μετά την εκδήλωση της πανδημίας λαμβάνει ενεργά μέρος εκ μέρους της Κύπρου, σε επιστημονικές ομάδες παρακολούθησης της νόσου σε ευρωπαϊκό επίπεδο. Από το φθινόπωρο διορίστηκε Σύμβουλος του υπουργού Υγείας σε θέματα πανδημίας. Το όραμα της είναι η μείωση των επιδημιών που οφείλονται σε λοιμώδη νοσήματα στην Κύπρο και Πανευρωπαϊκά και στην πρόληψη των Ενδονοσοκομειακών Λοιμώξεων. Η πειθαρχία είναι ένα από τα στοιχεία που τη χαρακτηρίζουν, κάτι που η ίδια αποδίδει στην ενασχόληση με τη ξιφασκία, παλαιότερα. Πιστεύει στην ομαδικότητα, στην καινοτομία και είναι λάτρης του θεάτρου και της Αρχαίας Ελληνικής Γραμματείας.