Κατά συρροή δολοφόνος. Ένα φαινόμενο μέχρι πρόσφατα μη γνώριμο στην κυπριακή κοινωνία και πραγματικότητα, το οποίο θεωρούσαμε εν πολλοίς απομακρυσμένο. Τις τελευταίες μέρες η υπόθεση του Νίκου Μεταξά άλλως «Ορέστη» και της σειράς ειδεχθών εγκλημάτων που φέρεται να διέπραξε είχε ως αποτέλεσμα να έρθει στο προσκήνιο η έννοια του «κατά συρροή δολοφόνου». Με την παρούσα συνέντευξη, επιχειρούμε με την εγκληματολόγο Φαίδρα Μιχαηλίδου, να σκιαγραφήσουμε το προφίλ ενός “serial killer” και να δώσουμε φως σε διάφορες διαστάσεις του φαινομένου.
Καταρχάς σύμφωνα με την κ. Μιχαηλίδου «ο όρος “κατά συρροή δολοφόνος” χρησιμοποιείται για να περιγράψει ένα πρόσωπο που διέπραξε αριθμό ανθρωποκτονιών σε χρονικά διαστήματα μικρά ή μεγάλα. Ο δολοφόνος επιλέγει συνήθως θύματα με κοινά χαρακτηριστικά και επαναλαμβάνει τους φόνους περιοδικά μέχρι να συλληφθεί. Η σύλληψη είναι ο μόνος τρόπος να σταματήσει τη δράση του».
Τα χαρακτηριστικά των θυμάτων
«Τα θύματα έχουν κοινά χαρακτηριστικά», σημειώνει η εγκληματολόγος, υπογραμμίζοντας ότι «συνήθως είναι πρόσωπα ευάλωτα, αδύναμα, χαμηλής κοινωνιοοικονομικής τάξης και άτομα, τα οποία θεωρούνται κοινωνικά κατώτερα». Προσθέτει ότι «κάποιες φορές τα θύματα μοιράζονται και άλλα χαρακτηριστικά όπως φύλο, εθνικότητα, επάγγελμα, κοινά ενδιαφέροντα και φυσιογνωμικά χαρακτηριστικά και έχουν κάποια συμβολική αξία στο μυαλό του δολοφόνου, γι’ αυτό και πολλοί κρατούν «αναμνηστικά/τρόπαια» από τα θύματά τους».
Τα χαρακτηριστικά ενός κατά συρροή δολοφόνου
Όσον αφορά τα συνήθη χαρακτηριστικά ενός κατά συρροή δολοφόνου, η εγκληματολόγος σημειώνει ότι «οι κατά συρροή δολοφόνοι είναι συνήθως άνδρες, ηλικίας 25-35 ετών και τα στοιχεία του χαρακτήρα που έχουν κοινά είναι βάσει ερευνών το παθολογικό ψέμα, ο εγωκεντρισμός, η αλαζονεία, η μεγαλομανία και η έλλειψη τύψεων ή μεταμέλειας».
Συνεχίζει ότι «κάποιοι κατά συρροή δολοφόνοι είχαν βιώσει συναισθήματα απόρριψης, εγκατάλειψης και αμέλειας σαν παιδιά και ένα μεγάλο ποσοστό εξωτερικεύουν τις φαντασιώσεις βίας και θανάτου από μικρή ηλικία, θανατώνοντας μικρά ζώα, έχοντας εμμονή με τη φωτιά και χρόνιες ονειρώξεις».
Υποστηρίζει ακόμη ότι «πολύ σπάνια ηδονιστές κατά συρροή δολοφόνοι προέρχονται από υγιή οικογενειακά περιβάλλοντα. Σε πολλές περιπτώσεις είχαν αφύσικες η ασυνήθιστες σχέσεις με τις μητέρες τους. Επίσης οι κατά συρροή δολοφόνοι γοητεύονται από την εξουσία και τα επαγγέλματα που έχουν σχέση με την επιβολή της τάξεως όπως η Αστυνομία, ο Στρατός, η φύλαξη κλπ».
«Οι οργανωμένοι κατά συρροή δολοφόνοι, όπως φαίνεται να είναι και ο ύποπτος στον οποίον αναφερόμαστε, παρουσιάζονται συνήθως ως ευυπόληπτοι πολίτες, άνθρωποι της διπλανής πόρτας, κατέχουν θέσεις ισχύος ή ψηλού κοινωνικού status και είναι υπεράνω πάσης υποψίας. Έχουν συνήθως οικογένειες και κατά τα άλλα μια «φυσιολογική» ζωή» αναφέρει η κ. Μιχαηλίδου.
«Μιλώντας πάντα για την πλειοψηφία των οργανωμένων κατά συρροή δολοφόνων, οι έρευνες καταδεικνύουν ότι συνειδητοποιούν πλήρως τις πράξεις τους. Γνωρίζουν ότι διαπράττουν αδίκημα και μπορούν να ξεχωρίσουν το σωστό από το λάθος» επισημαίνει στη συνέχεια.
Σημειώνει ακόμη ότι «λίγοι κατά συρροή δολοφόνοι έχουν αποδειχθεί να είναι ψυχικά ασθενείς, να πάσχουν δηλαδή από μια επιστημονικά αποδεδειγμένη ψυχική ασθένεια. Αντ’ αυτού είναι άτομα, τα οποία στερούνται εσωτερικού ελέγχου, ενοχής ή συνείδησης και έχουν την ανάγκη να κυριαρχήσουν τα θύματα τους. Για παράδειγμα η Dr. Helen Morrison πέρασε 800 ώρες κάνοντας ψυχολογικά τεστ στον γνωστό κατά συρροή δολοφόνο John Wayne Gacy και δεν μπόρεσε να βρει ούτε μια διαταραχή, όπως ας πούμε μια ψύχωση ή νεύρωση».
ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ: Aυτά είναι τα 7 θύματα του “Ορέστη”
O τρόπος δράσης τους
Ερωτηθείσα κατά πόσο οι κατά συρροή δολοφόνοι λειτουργούν προμελετημένα ή αυθόρμητα, η κ. Μιχαηλίδου αναφέρει ότι «οι κατά συρροή δολοφόνοι είναι θηρευτές, βρίσκουν δηλαδή το θύμα τους και το παρασύρουν στην παγίδα τους». Εξηγεί ότι «τα κατά συρροή εγκλήματα είναι συνήθως προμελετημένα και όχι αυθόρμητα. Τέτοιου είδους δολοφόνοι οδηγούνται από μια εσωτερική ορμή, η οποία όλο και μεγαλώνει και μπορεί να υπάρχει μέσα τους για χρόνια, μέχρι τη στιγμή που θα κάνουν τον πρώτο φόνο. Η ικανοποίηση που παίρνουν είναι τέτοια, που τους καθιστά ανίκανους πλέον να ελέγξουν αυτή την ορμή και έτσι επαναλαμβάνουν τους φόνους για να νιώσουν ξανά αυτή την ικανοποίηση».
Προσθέτει ότι «τους εξιτάρει και ερεθίζει να έχουν τον πλήρη έλεγχο του θύματός τους και να το βλέπουν να υποφέρει, ενώ κάποιοι λαμβάνουν σεξουαλική ικανοποίηση από αυτό. Είναι τόσο έντονη η ανάγκη που έχουν, που δε θα σταματήσουν ποτέ αν δε συλληφθούν».
«Το θύμα απανθρωποποιείται και μειώνεται στα μάτια του δολοφόνου. Η διαδικασία του απανθρωπισμού επιτρέπει την διάπραξη του φόνου χωρίς συναισθήματα, τύψεις ή μεταμέλεια. Επίσης όσο περισσότερα τα θύματα, τόσο πιο νάρκισσοι γίνονται. Νιώθουν θεοί και έτσι τα εγκλήματα μπορεί να γίνονται όλο και πιο αποτρόπαια και σε πιο τακτά χρονικά διαστήματα. Σε αυτή την κατηγορία υπόκεινται οι λεγόμενοι ηδονιστές κατά συρροή δολοφόνοι, οι οποίοι συνήθως έχουν τα εξής φετίχ: Βασανισμό, σεξουαλική κακοποίηση, ακρωτηριασμό, δάγκωμα, δέσιμο και ασφυξία» εξηγεί ακολούθως.
«Όπως προανέφερα, οι κατά συρροή δολοφόνοι ψάχνουν τα θύματα τους με διάφορους τρόπους και σχεδιάζουν το έγκλημα τους μεθοδικά. Συνήθως παρασύρουν το θύμα στο να πιστέψει ότι θα τους προσφέρει κάποια βοήθεια, οικονομική ή άλλης φύσεως ή ζητούν οι ίδιοι τη βοήθεια του θύματος. Παρουσιάζονται στο θύμα ως λυτρωτές ή προσποιούνται να έχουν κοινά ενδιαφέροντα με το θύμα» σημειώνει ακόμη.
Οι κατηγορίες των κατά συρροή δολοφόνων
Κληθείσα να σχολιάσει τις κατηγορίες των κατά συρροή δολοφόνων η κ. Μιχαηλίδου αναφέρει τα εξής:
«Οργανωμένος/ Organised: Αυτό το είδος του δολοφόνου είναι πιο δύσκολο να ανακαλυφθεί και να συλληφθεί. Έχει δείκτη υψηλής νοημοσύνης και τα εγκλήματα του είναι προσχεδιασμένα. Παρακολουθεί τα θύματα του για καιρό πριν κάνει το έγκλημα. Βρίσκει τρόπους να κερδίσει την εμπιστοσύνη του θύματος και το οδηγεί σε μέρος όπου διαπράττει τον φόνο. Αργότερα το θύμα μεταφέρεται σε άλλο χώρο, οπού είναι δύσκολο να ανευρεθεί.
Μη οργανωμένος/ Disorganised: Αυτό το είδος του δολοφόνου δεν προσχεδιάζει τους φόνους. Σκοτώνει άτομα που θα βρεθούν μπροστά του τη λάθος στιγμή. Χτυπά τυχαία και όποτε του δοθεί η ευκαιρία. Δε λαμβάνει μέτρα για να καλύψει τα ίχνη του και συνήθως έχει χαμηλό δείκτη ευφυΐας και είναι αντικοινωνικός. Δεν έχει πολλούς φίλους η οικογένεια και δε μένει για μεγάλο χρονικό διάστημα σε ένα μέρος. Κάποιοι από αυτούς μπορεί να μη θυμούνται τους φόνους ή να ισχυρίζονται ότι άκουγαν φωνές στο κεφάλι τους που τους διέταζαν να διαπράξουν τους φόνους».
«Ακολούθως», σημειώνει, «υπάρχουν οι διάφοροι τύποι των κατά συρροή δολοφόνων, που είναι οι εξής:
Ο Ηδονιστής/Hedonistic ικανοποιείται σεξουαλικά από τον φόνο και ερωτοποιεί την εμπειρία. Ξανά ζει το φόνο για να ικανοποιηθεί σεξουαλικά. Αλλιώς μπορεί να χαρακτηριστεί και ως εκ λαγνείας δολοφόνος και συχνά τελεί μια σειρά ενεργειών όπως το σεξ, ο διαμελισμός, το δέσιμο, η ασφυξία και ο κανιβαλισμός. Ελκύεται από την αγωνία και ο φόβος του θύματος τρέφει την ηδονή του.
Ο Οραματιστής/Visionary ισχυρίζεται ότι ακούει φωνές οι οποίες τον εξωθούν στη διάπραξη του φόνου.
Ο Ιεραπόστολος/Missionary πιστεύει ότι είναι χρέος του να ξεφορτωθεί ή να καθαρίσει την κοινωνία από μια μερίδα ατόμων και συνήθως η επιλογή των θυμάτων σχετίζεται με την θρησκεία (πχ. μουσουλμάνοι), την εθνικότητα (πχ. Αφρικανοί), το επάγγελμα (πχ. Ιερόδουλες) ή την διαφορετικότητα (πχ. ομοφυλόφιλοι).
Τέλος ο Επικυρίαρχος/Power killer θέλει να το παίξει θεός, να είναι κυρίαρχος και να επιλέγει ποιος θα ζήσει και ποιος θα πεθάνει. Επίσης παίρνει σεξουαλική ικανοποίηση από την υποταγή και τον εξευτελισμό του θύματός του».
Η κ. Μιχαηλίδου εξηγεί ότι «η πιο πάνω κατηγοριοποίηση είναι γενικά αποδεκτή, όμως υπάρχουν διαφορές, εξαιρέσεις όπως και συνδυασμοί. Δεν υπάρχει ξεκάθαρη ομοφωνία μεταξύ των επιστημόνων στο τι είναι ένας κατά συρροή δολοφόνος όμως υπάρχει μια κοινή βάση».
Υποστηρίζει ότι «εκ πρώτης όψεως και εάν θα έπρεπε να εντάξουμε τον κατηγορούμενο Νίκο Μεταξά σε μια από τις πιο πάνω κατηγορίες θα έλεγα ότι ανήκει περισσότερο στην κατηγορία του οργανωμένου ηδονιστή δολοφόνου, αν και δεν αποκλείεται να έχει στοιχεία και από άλλες κατηγορίες».
Παρόμοιες υποθέσεις σε Ελλάδα και εξωτερικό
Κληθείσα να σχολιάσει περιπτώσεις κατά συρροή δολοφόνων που μοιράζονται κοινά χαρακτηριστικά με τον ύποπτο αναφέρει ότι «υπάρχουν πολλές τόσο στο εξωτερικό όσο και στην Ελλάδα. Αρχίζοντας από την Ελλάδα ο Αντώνης Δαγκλής σκότωνε ιερόδουλες, στραγγαλίζοντας τις κατά τη διάρκεια της ερωτικής επαφής και έπειτα τις μετέφερε σε άλλη περιοχή, όπου τις τεμάχιζε και πέταγε τα μέλη τους σε διάφορα μέρη.
Συνεχίζοντας ο Κυριάκος Παπαχρόνης, γνωστός και ως Δράκος της Δράμας, καταδικάστηκε για τον βιασμό δύο γυναικών και τη δολοφονία άλλων πέντε. Ήταν έφεδρος ανθυπολοχαγός των ΛΟΚ και παραδέχτηκε ότι έφτανε στο μεγαλείο του όταν βίαζε και σκότωνε.
Ακόμα ένας ήταν ο Σπύρος Μπέσκος, ο λεγόμενος Δράκος της παραλίας. Φυσικοθεραπευτής στο επάγγελμα καταδικάστηκε για τον βιασμό και στραγγαλισμό 2 γυναικώ,ν αλλά και για 14 ακόμη απόπειρες.
Από το εξωτερικό τώρα, υποθέσεις που έχουν κάποιες ομοιότητες είναι αυτή του Dennis Rader ή αλλιώς The BTK killer ο οποίος έδενε τα θύματα του, τα βασάνιζε και τα σκότωνε συνήθως με στραγγαλισμό. Το χαρακτηριστικό του ήταν ότι αυνανιζόταν σε κάθε σκηνή εγκλήματος. Τον χαρακτήριζαν ως τον τέλειο οικογενειάρχη. Ήταν παντρεμένος με δυο κόρες.
Οι Keneth Bianchi και Angelo Buono, γνωστοί ως The Hillside stranglers, βίασαν και σκότωσαν 10 γυναίκες. Ο Bianchi σχεδόν κατάφερε να γίνει αστυνομικός, κατά τη χρονική διάρκεια που διέπραττε αυτά τα εγκλήματα.
Ο Samuel Little παραδέχτηκε ότι σκότωσε 90 γυναίκες, τις οποίες στραγγάλιζε ενώ αυνανιζόταν. Η δράση του εκτιμάται να κράτησε από το 1970 ως το 2005. Τα θύματα του ήταν ευάλωτες γυναίκες και κρατούσε φωτογραφίες των θυμάτων του σαν αναμνηστικό τρόπαιο.
Ακόμα ένας στραγγαλιστής ήταν ο Albert Desalvo ή αλλιώς The Boston strangler, ο οποίος έβρισκε τα θύματα του προσποιούμενος τον ντετέκτιβ. Κατηγορήθηκε για το φόνο 13 γυναικών, τις οποίες κακοποιούσε σεξουαλικά και στραγγάλιζε, χρησιμοποιώντας κάτι δικό τους όπως καλσόν, σουτιέν κλπ».
«Υπάρχουν πάρα πολλά άλλα παραδείγματα και πολύ πιο γνωστοί και ειδεχθείς κατά συρροή δολοφόνοι όπως οι Ted Bundy, Edmund Kemper, Richard Ramirez, John Wayne Gacy, Pedro Lopez, Henry Lee Lucas, Jeffrey Dahmer, Denis Nilsen, Albert Fish και πολλοί άλλοι όμως προτίμησα να μείνω στις υποθέσεις με τα πιο εμφανή κοινά χαρακτηριστικά» σημειώνει η κ. Μιχαηλίδου.
«Δεν τίθεται θέμα θεραπείας»
Ερωτηθείσα αν οι κατά συρροή δολοφόνοι μπορούν να «θεραπευθούν», η εγκληματολόγος αναφέρει ότι «η απάντηση που δίνουν οι επιστήμονες είναι πως όχι. Δεν τίθεται θέμα θεραπείας γιατί τις περισσότερες φορές δεν τίθεται και θέμα διάγνωσης κάποιας επιστημονικά αποδεδειγμένης ψυχικής διαταραχής. Σύμφωνα με τον δικανικό ψυχίατρο Dr. Nigel Blackwood, οι κατά συρροή δολοφόνοι μπορούν να «εκπαιδευτούν» να ελέγχουν τις ορμές τους και μπορούν να είναι «διαχειρίσιμοι», λαμβάνοντας φαρμακευτική αγωγή για καταπολέμηση των ορμών αυτών, αλλά δεν μπορούν να «θεραπευθούν», δηλαδή να εξαλειφθούν οι ορμές και τα ένστικτα που τους οδηγούν στην ανάγκη να σκοτώνουν».
«Τα κοινωνικά δίκτυα κάνουν τη δουλειά του δολοφόνου πολύ ευκολότερη»
Κληθείσα να σχολιάσει αν ο εντοπισμός των θυμάτων μέσω των μέσων κοινωνικής δικτύωσης από επίδοξους δολοφόνους, όπως στην περίπτωση του Μιτσερού είναι κάτι σύνηθες τα τελευταία χρόνια, ανέφερε ότι «η απάντηση είναι ότι, χωρίς καμία αμφιβολία τα κοινωνικά δίκτια κάνουν τη δουλειά του δολοφόνου πολύ ευκολότερη, αφού μπορεί από την άνεση του σπιτιού του να «ψαρέψει» τα θύματά του μέσω των μέσων κοινωνικής δικτύωσης. Είναι πολύ εύκολο να βρει στοιχεία για τη ζωή, τον χαρακτήρα, τα ενδιαφέροντα και τις συνήθειες του θύματος, πράγμα που διευκολύνει το έργο του δολοφόνου, αφού μπορεί να πλησιάσει το θύμα, με περισσότερη άνεση και να το κάνει να τον εμπιστευθεί».
Ερωτηθείσα κατά πόσον έχουν προκύψει αλλαγές και διαφοροποιήσεις με την πάροδο των χρόνων, όσον αφορά τους κατά συρροή δολοφόνους, επισημαίνει ότι «συνεχίζουν να έχουν κοινά χαρακτηριστικά και κοινά στοιχεία στη μέθοδο λειτουργείας (motus operandi). Το μόνο που θα μπορούσαμε να πούμε ότι έχει αλλάξει είναι η ραγδαία ανάπτυξη της τεχνολογίας, μέσω της οποίας οι κατά συρροή δολοφόνοι μπορούν πιο ευκολά και γρήγορα να βρουν και να γνωρίσουν το θύμα τους. Επίσης το διαδίκτυο είναι πηγή πληροφοριών για έναν επίδοξο δολοφόνο. Μπορεί να δίνει ιδέες σε ένα δολοφόνο και να ενθαρρύνει τον μιμητισμό. Τέλος το ακατάλληλο και βίαιο περιεχόμενο που μπορεί να βρει κάποιος στο διαδίκτυο μπορεί να πυροδοτήσει τις ορμές ενός επίδοξου εγκληματία. Από την άλλη πλευρά η τεχνολογία βοηθά τις Αρχές στον εντοπισμό και σύλληψη ενός δολοφόνου πολύ πιο αποτελεσματικά από ότι στο παρελθόν».
Η ευθύνη της κοινωνίας στην δημιουργία τέτοιων φαινομένων
«Κλείνοντας θα ήθελα να τονίσω την ευθύνη της κοινωνίας στην δημιουργία τέτοιων φαινομένων», αναφέρει καταληκτικά η κ. Μιχαηλίδου. Εξηγεί χαρακτηριστικά ότι «βάσει ερευνών η δημιουργία κατά συρροή δολοφόνων είναι η αντανάκλαση των αξιών μιας κοινωνίας. Τις περισσότερες φορές προσδίδονται ευθύνες στο οικογενειακό περιβάλλον, τους βιολογικούς παράγοντες ή την κακοποίησ . Ένα εξίσου σημαντικό ρόλο όμως παίζει και η κοινωνία και θα μιλήσω για κάποιους παράγοντες που πρέπει να μας προβληματίσουν».
Συνεχίζει ότι «λόγω της ραγδαίας αύξησης της επιθυμίας για δημοσιότητα και της αποξένωσης, δηλαδή του γεγονότος ότι είμαστε, θα μπορούσαμε να πούμε, μια κοινωνία ξένων, αφού δεν γνωρίζουμε πραγματικά πλέον τους γείτονες μας ή τα άτομα που δουλεύουν μαζί μας ή συναναστρεφόμαστε, μας κάνει να πιστεύουμε πια στο ρητό ότι ο σκοπός αγιάζει τα μέσα, κάτι που οδηγεί στην έλλειψη αξιών και ηθικών φραγμών. Περιθωριοποιούμε μερίδες ανθρώπων, που θεωρούμε διαφορετικούς από εμάς, με αποτέλεσμα αυτά τα άτομα να γίνονται πιο εύκολα στόχοι».
Η κ. Μιχαηλίδου τονίζει εν κατακλείδι πως «οι πιο πάνω παράγοντες σε συνδυασμό βοηθούν στην δημιουργία εγκληματιών». Τονίζει ότι «εννοείται πως για τη δημιουργία ενός κατά συρροή δολοφόνου δεν ευθύνεται μόνο η κοινωνία, αλλά και άλλοι συντελεστές. Είναι ένα δύσκολο και πολύπλευρο θέμα, όμως σαν κοινωνία πρέπει να αναλάβουμε το μερίδιο ευθυνών που μας αναλογεί και να προσπαθήσουμε ίσως να αλλάξουμε μυαλά και νοοτροπία».