Συνήθως γράφουμε ή συζητούμε για το επιτόκιο αναφοράς της ΕΚΤ σε σχέση με τα επιτόκια που προσφέρουν οι τράπεζες σε ιδιώτες και επιχειρήσεις αλλά δεν αναφέρουμε συχνά ακόμη ένα σημαντικό στοιχείο που αφορά την τοκογλυφία και προβλέπει τον καθορισμό «επιτοκίου αναφοράς» για τον υπολογισμό του υπερβολικού επιτοκίου.
Το άρθρο 314Α του Ποινικού Κώδικα (ΚΕΦ.154) δίνει την ευχέρεια στην Κεντρική Τράπεζα να καθορίζει ανά τριμηνία και να δημοσιεύει στην Επίσημη Εφημερίδα της Δημοκρατίας το όριο πέραν του οποίου ένα επιτόκιο θεωρείται παράνομο (τοκογλυφικό) και έχει σχέση με την αισχροκέρδεια. Σύμφωνα με την χθεσινή ανακοίνωση, υπολόγισε, σύμφωνα με τις πρόνοιες του εν λόγω άρθρου, το επιτόκιο αναφοράς στο 11,72%.
Σύμφωνα με το άρθρο 314 Α, πρόσωπο το οποίο κατά την παροχή οποιουδήποτε δανείου, κατά την παροχή ή την παράταση της προθεσμίας πληρωμής, κατά την ανανέωση ή την προεξόφληση δανείου, λαμβάνει, εισπράττει, χρεώνει, συνομολογεί ή παίρνει για τον εαυτό του ή για τρίτον οικονομικό όφελος ή περιουσιακά ωφελήματα που υπερβαίνουν το επιτόκιο αναφοράς, διαπράττει αδίκημα και, σε περίπτωση καταδίκης, υπόκειται σε ποινή φυλάκισης που δεν υπερβαίνει τα πέντε (5) έτη ή σε χρηματική ποινή που δεν υπερβαίνει τις τριάντα χιλιάδες ευρώ (€30.000) ή και στις δύο αυτές ποινές.
Για τους σκοπούς του παρόντος άρθρου «επιτόκιο αναφοράς» σημαίνει τον μέσο όρο των ετήσιων επιτοκίων, συμπεριλαμβανομένων προμηθειών, επιβαρύνσεων ή οποιωνδήποτε εξόδων χρεώνουν τα πιστωτικά ιδρύματα για καταναλωτικά δάνεια, αυξανόμενο κατά το ήμισυ, με ελάχιστη αύξηση πέντε ποσοστιαίες μονάδες και μέγιστη αύξηση μέχρι δέκα ποσοστιαίες μονάδες.
Η Κεντρική Τράπεζα της Κύπρου καθορίζει αυτό το ανώτατο επιτρεπτό επιτόκιο τριμηνιαίως, βάσει των μέσων επιτοκίων των τραπεζών αυξημένων κατά 50%. Εφαρμόζεται σε δανειακές συμβάσεις για να διασφαλιστεί ότι τα επιτόκια δεν είναι καταχρηστικά, παρέχοντας μια επίσημη βάση υπολογισμού.
Πού μπορεί να χρησιμοποιηθεί το επιτόκιο αναφοράς που δίνει η Κεντρική Τράπεζα; Το επιτόκιο αυτό χρησιμοποιείται ως αποδεικτικό στοιχείο στα δικαστήρια για να αποδειχθεί ότι οι χρεώσεις είναι καταχρηστικές/υπερβολικές, με ποινές που περιλαμβάνουν φυλάκιση έως 5 έτη ή/και χρηματική ποινή έως €30.000. Εάν ένας δανειστής (π.χ. ιδιώτης, εταιρεία) χρεώνει επιτόκιο υψηλότερο από το καθορισμένο επιτόκιο αναφοράς, διαπράττει τοκογλυφία.
Ο νόμος για το επιτόκιο αναφέρεται και στην αισχροκέρδεια. Να δούμε πως εξηγείται: «πρόσωπο το οποίο, ενώ γνωρίζει την ανάγκη, την πνευματική αδυναμία ή την ψυχική έξαψη άλλου, εκμεταλλεύεται την κατάσταση αυτή λαμβάνοντας, εισπράττοντας, χρεώνοντας, συνομολογώντας ή παίρνοντας για τον εαυτό του ή για τρίτον περιουσιακά ωφελήματα που υπερβαίνουν την αξία της δικής του παροχής, έτσι ώστε, ανάλογα με τις ειδικές περιστάσεις, να βρίσκονται σε προφανή δυσαναλογία προς αυτήν, διαπράττει αδίκημα και, σε περίπτωση καταδίκης, υπόκειται σε ποινή φυλάκισης που δεν υπερβαίνει τα πέντε (5) έτη ή σε χρηματική ποινή που δεν υπερβαίνει τις τριάντα χιλιάδες ευρώ (€30.000) ή και στις δύο αυτές ποινές».
Στην νομοθεσία αναφέρεται και δίνονται διευκρινίσεις τι σημαίνουν ορισμένες ορολογίες «ανάγκη σημαίνει τη δύσκολη και πιεστική κατάσταση προσώπου όπου για να μην υποστεί σημαντική βλάβη στη ζωή, στην υγεία ή στην τιμή του πρέπει να αποκτήσει χρήματα, πνευματική αδυναμία σημαίνει την ελαττωμένη πνευματική ανάπτυξη προσώπου, η οποία δεν του επιτρέπει την κατανόηση των δυσμενών γι’ αυτό όρων της συναλλαγής και ψυχική έξαψη είναι η συναισθηματική ταραχή που εμποδίζει την πλήρη συνείδηση των δυσμενών όρων της συναλλαγής».
