Είναι μεσημέρι Παρασκευής. Την ακούω από το τηλέφωνο να παραγγέλνει καφέ -θα κάθεται κάπου με φόντο τη θάλασσα της Κυανής Ακτής, σκέφτομαι- για να μου πει πως αυτές τις μέρες πιέζεται πολύ. Ο χρόνος ωστόσο είναι αρκετός για να μιλήσουμε για τη διάκρισή της στις Κάννες, για την ταινία που της άρεσε περισσότερο και που δυο μέρες μετά θα κέρδιζε τον Χρυσό Φοίνικα στο φεστιβάλ, για τη ζωή στο Παρίσι και τα σχέδια για την πρώτη ταινία μεγάλου μήκους που ετοιμάζει. Συμπεραίνω πως τα καταφέρνει θαυμάσια. Κι ας ακούγεται οξύμωρο σχήμα ο συνδυασμός Κύπρια, γυναίκα, νέα και σκηνοθέτης…
Ακολουθώντας τη διαδρομή σου από τη Νέα Υόρκη στο Παρίσι και τώρα στο Φεστιβάλ Καννών, τι μεσολάβησε; Το Φεστιβάλ Καννών, και συγκεκριμένα το τμήμα της Cinéfondation, που προσφέρει κάθε χρόνο σε 12 νεαρούς σκηνοθέτες ένα πρόγραμμα φιλοξενίας γνωστό ως Cinéfondation Residence. Από εκατοντάδες αιτήσεις κάθε εξάμηνο επιλέγονται μόνο έξι σκηνοθέτες από όλο τον κόσμο, οι οποίοι παραμένουν για πέντε μήνες στο Παρίσι. Προσφέρεται διαμονή και οικονομική στήριξη για τη συγγραφή σεναρίου της πρώτης ή της δεύτερης ταινίας μεγάλου μήκους. Πολλές πολυβραβευμένες ταινίες έχουν ξεκινήσει από αυτό το πρόγραμμα. Μια πρόσφατη, που κέρδισε το Όσκαρ Καλύτερης Ξένης Ταινίας το 2016, είναι το «Son of Saul» του Laszlo Nemes.
Θα έλεγες πως χάρη στις Κάννες θα κάνεις την πρώτη σου ταινία πραγματικότητα; Το ότι βρίσκομαι εδώ πιστεύω θα βοηθήσει στη δημιουργία και ολοκλήρωση της ταινίας, καθώς αυτή τη στιγμή, μόνο με οικονομική στήριξη από το εξωτερικό μπορεί να ολοκληρωθεί. Εδώ γνωρίζουμε παραγωγούς που ενδιαφέρονται να στηρίξουν τις ταινίες μας, αλλά πιο σημαντικό είναι ότι έχουμε πρόσβαση σε όλες τις ταινίες του φεστιβάλ. Παρουσιάζοντας τη σύνοψη και την ιδέα της ταινίας σε διεθνείς παραγωγούς αναφέρω την Κύπρο και τους λόγους που θέλω να γυρίσω την ταινία μου στο νησί, αν και δεν υπάρχει ουσιαστική οικονομική στήριξη από τη χώρα και δεν θεωρείται εύκολο να γίνει μια συμπαραγωγή με την Κύπρο.
Είναι ακόμα νωρίς να μιλήσεις για τη νέα αυτή ταινία σου; Η ταινία είναι σε πρόωρο στάδιο για να τη συζητήσω, καθώς βρίσκομαι μόνο στo δεύτερο προσχέδιο…
Και γιατί στην Κύπρο; Θεωρώ σημαντικό να κάνω την πρώτη μου ταινία στο νησί μου, τη χώρα μου, όπου πραγματικά νιώθω στήριξη και αγάπη από την οικογένεια και τους φίλους μου. Στο εξωτερικό, αυτή την ασφάλεια, εάν δεν την έχεις από άτομα οικεία, είναι απαραίτητο να τη βρεις μέσω οικονομικής στήριξης. Αλλά δεν είναι εύκολο για έναν ξένο να εμπιστευθεί και να επενδύσει σε μια Κύπρια σκηνοθέτη ένα τέτοιο μεγάλο ποσό για την πρώτη της ταινία. Συνειδητοποίησα επίσης ότι μάλλον θα υπάρχει λόγος που επιλέγομαι ως Κύπρια και έχω την τιμή να βρίσκομαι εδώ και να αντιπροσωπεύω την πατρίδα μου σε αυτό το επίπεδο. Καταλαβαίνω πως θέλουν να μάθουν περισσότερα για την Κύπρο, την ιστορία, τη ζωή μας στο νησί, και γι’ αυτό επιλέγουν τη δουλειά μου.
Είναι απαραίτητο να φεύγεις λοιπόν; Όπως έκανε ο Γιώργος Λάνθιμος, για παράδειγμα; Πιστεύω πως ο κάθε σκηνοθέτης έχει διαφορετικό ιστορικό προς την επιτυχία ή αποτυχία του. Σίγουρα το να βρίσκεσαι σ’ ένα περιβάλλον περικυκλωμένο από ανθρώπους που σε ενθαρρύνουν είναι ό,τι καλύτερο. Και φυσικά είναι πολύ πιο δύσκολο να δημιουργείς ταινίες όταν πρέπει να παλεύεις συνέχεια με το σύστημα μιας χώρας. Ο Λάνθιμος έκανε τις πρώτες του ταινίες στην Ελλάδα, με χαμηλό προϋπολογισμό. Αυτές πήγαν καλά σε διεθνή φεστιβάλ, όπως στο Τορόντο, στο Βερολίνο και μετά στις Κάννες, κάτι που επέφερε διεθνές ενδιαφέρον στη δουλειά του. Είναι επακόλουθο λοιπόν, όταν και εάν σου δοθεί η ευκαιρία να συνεχίσεις την καριέρα σου στο εξωτερικό σαν σκηνοθέτης, να το επιλέξεις. Γιατί αναμφίβολα υπάρχει μεγαλύτερο κοινό και μεγαλύτερη στήριξη στον τομέα του κινηματογράφου.
Πώς θα χαρακτήριζες το φετινό φεστιβάλ; Ποιες ταινίες σου άρεσαν περισσότερο; Είχα την ευκαιρία να δω πολλές ταινίες φέτος στο φεστιβάλ. Σχεδόν όλες στο διαγωνιστικό τμήμα. Αυτή που μου άρεσε ιδιαίτερα ήταν το «The Square» του Σουηδού σκηνοθέτη Ruben Östlund. Πραγματικά αξιόλογη. Συνδυάζει όλα τα στοιχεία που χρειάζεται μια ταινία για να περάσει το μήνυμα. Σοβαρή, αστεία, έξυπνη, επίκαιρη και με πάρα πολύ καλές ερμηνείες. Νομίζω ότι ο κόσμος της βιομηχανίας του σινεμά είχε μεγαλύτερες προσδοκίες από τις ταινίες που διαγωνίστηκαν φέτος και ίσως να μην εκπληρώθηκαν.
Πώς θα ήθελες να είναι οι δικές σου ταινίες; Το σινεμά σου δίνει την ευκαιρία να μοιραστείς, αλλά και να δημιουργήσεις συναισθήματα μαζί με το κοινό σου. Ενδιαφέρομαι για τις ευαισθησίες της ανθρώπινης ύπαρξης και των ανθρώπινων σχέσεων. Κυρίως προσδοκώ να βιώνω εγώ και το κοινό μια ασυνείδητη ή και συνειδητή κάθαρση με την ολοκλήρωση μιας ταινίας. Πιστεύω ότι μια ταινία ολοκληρώνεται μόνο εφόσον τη μοιραστείς με το κοινό. Ακόμα κι αν είναι ένα άτομο. Άλλα μόνο έτσι αποκτά ουσία, επειδή έτσι γνωρίζεις αν έχεις δημιουργήσει συναισθήματα από την αντίδρασή του. Ονειρεύομαι πάντως μια μέρα να φτιάξω μια ταινία επιστημονικής φαντασίας.
Σ’ αυτό το φεστιβάλ βραβεύτηκες από τη Cinéfondation και τη Eurimages για τη συμμετοχή σου στο Residencε ως γυναίκα σκηνοθέτης. Το φύλο κάνει πιο δύσκολη την επαγγελματική σου προοπτική; Πιστεύω ότι σήμερα βρισκόμαστε στην καλύτερη στιγμή της ιστορίας από ποτέ σαν γυναίκες. Και ειδικά σαν γυναίκες καλλιτέχνες. Σε καμιά περίπτωση δεν ένιωσα πως θα μου δινόταν κάτι περισσότερο ή κάτι λιγότερο επειδή είμαι γυναίκα. Ευτυχώς μέχρι στιγμής δεν έχω βιώσει σεξισμό στη βιομηχανία του σινεμά. Θεωρώ τον εαυτό μου σκηνοθέτη και ίσο με όλους τους άλλους σκηνοθέτες. Αν και είμαι ακόμα σε μια αρχική στιγμή της καριέρας μου, αναγνωρίζω ότι το μονοπάτι που διάλεξα δεν θα είναι απλό. Αλλά πιστεύω ότι είναι εξίσου δύσκολο και για έναν άντρα σκηνοθέτη. Ίσως το ότι είμαι από την Κύπρο να είναι πιο δύσκολο από το γεγονός ότι είμαι γυναίκα. Με στεναχωρεί πραγματικά το γεγονός πως δεν υπάρχει στήριξη για τον κινηματογράφο στην πατρίδα μου. Κατ’ ακρίβεια, δεν υπάρχει κινηματογραφική παιδεία. Βασικά, δεν υπάρχει καν υπουργείο Πολιτισμού, που να ασχολείται πραγματικά με την εξέλιξη του πολιτισμού της χώρας. Είναι σημαντικό να ξεκινήσουμε από τα βασικά. Όλες οι τέχνες χρειάζονται σεβασμό και στήριξη, αρχικά από το κράτος. Ιδιαίτερο σεβασμό θα έπρεπε να έχει η έβδομη τέχνη, το σινεμά, που μπορεί να επηρεάσει όλο τον κόσμο, άτομα κάθε οικονομικής και κοινωνικής τάξης. Πιστεύω πραγματικά πως μια ταινία μπορεί να αλλάξει τη ζωή μας, αλλά και τις πεποιθήσεις μας, σε πολύ μεγάλο βαθμό.
Τι σε μάγεψε αλήθεια στον κόσμο του σινεμά; Ήμουν ανέκαθεν σινεφίλ, λόγω του πατέρα μου, που πάντα μου μιλούσε για το σινεμά, για τους καλούς σκηνοθέτες, ηθοποιούς, σεναριογράφους. Πριν πάω για σπουδές, έβλεπα πέντε, έξι ταινίες τη μέρα και όταν δεν έβλεπα, ζωγράφιζα, γιατί ήθελα αρχικά να σπουδάσω ζωγραφική. Ήθελα όμως να μάθω κάτι καινούριο. Πριν φύγω για Νέα Υόρκη, αποφάσισα να σπουδάσω κάτι το οποίο δεν ήξερα πώς να το κάνω. Επέλεξα λοιπόν το σινεμά. Και το ερωτεύτηκα από την πρώτη στιγμή. Από την πρώτη φορά που μου έδωσαν κάμερα 8μμ φιλμ για να γυρίσω το πρώτο τρίλεπτο φιλμάκι. Συνειδητοποίησα πως είναι η πιο ιδανική μορφή τέχνης. Ο απόλυτος συνδυασμός όλων των τεχνών.
Πιστεύεις πως έχεις στερηθεί κάτι απ’ όλο αυτό που συμβαίνει; Είμαι πολύ αφοσιωμένη στην καριέρα μου. Ό,τι μπορώ να κάνω, το κάνω όσο καλύτερα μπορώ. Δεν ξέρω αν στερούμαι ή αν έχασα κάτι παράλληλα, αλλά σίγουρα δεν έχω μετανιώσει για τις μέχρι τώρα επιλογές μου. Πιστεύω εξάλλου πως κάθε στιγμή έχεις την ευκαιρία να πάρεις απόφαση για το παρόν και για το μέλλον σου. Λέω συνεχώς πως θέλω να σταματήσω για να ζήσω μια πιο απλή ζωή, αλλά στο βάθος ξέρω πως δεν πρόκειται να το κάνω ποτέ. Ίσως να το λέω για να υπενθυμίζω στον εαυτό μου τους λόγους που επέλεξα αυτόν τον δρόμο.
Η «Σεμέλη», η πρώτη μικρού μήκους ταινία σου που βραβεύτηκε, πόσο βοήθησε για να είσαι σήμερα στο Φεστιβάλ Καννών; Πάρα πολύ. Το ότι βραβεύτηκε στο Βερολίνο και έχει προβληθεί σε πάνω από εκατό φεστιβάλ παγκοσμίως είναι σίγουρα ένα πλεονέκτημα. Μάλλον, το ότι είμαι σκηνοθέτης από την Κύπρο και δεν συνηθίζουν να βλέπουν σκηνοθέτες από την Κύπρο στη βιομηχανία συντείνει επίσης. Σίγουρα, το ότι σπούδασα σκηνοθεσία σε ένα από τα καλύτερα πανεπιστήμια στον κόσμο για σκηνοθεσία βοηθά ιδιαίτερα. Το ένα φέρνει το άλλο όταν ξεκινάς την καριέρα σου σε οποιοδήποτε επάγγελμα. Στην τελική όμως, όλες μου οι στιγμές, επαγγελματικές και προσωπικές, συντείνουν στο να βρίσκομαι εδώ που είμαι σήμερα.
Θα επέστρεφες στη Νέα Υόρκη; Ιn a flash. Προς το παρόν όμως σκοπεύω να ζω ανάμεσα στην Κύπρο και το Παρίσι, μέχρι να τελειώσω την ταινία μου. Όσο κι αν το Παρίσι είναι μια πανέμορφη πόλη, ήταν δύσκολο να αποχαιρετήσω τη Νέα Υόρκη μετά από εφτά χρόνια. Κι είναι ακόμα πιο δύσκολο να συνηθίσω τη ζωή στην Ευρώπη. Οι ρυθμοί είναι πολύ διαφορετικοί. Βρίσκομαι σε μια μεταβατική περίοδο, θα έλεγα. Το Παρίσι όμως νιώθω πως έχει ισορροπήσει τη ζωή μου ανάμεσα στις ζωές μου στη Νέα Υόρκη και την Κύπρο.
Και πώς φαντάζεσαι τη ζωή σου δέκα χρόνια μετά; Μια υγιής και ευτυχισμένη μητέρα, σκηνοθέτης.
