Η Κατερίνα Δαμβόγλου με την «Αγγελική» ανατρέχει στις μικρασιατικές ρίζες της, με τη συμβολή του Robin Beer και του Νεκτάριου Θεοδώρου. Με όχημα τον λόγο και τα σώματά τους, η ομάδα τους -το Fly Theatre- ξαναζωντανεύει επί σκηνής στη Λευκωσία (μετά τη Λεμεσό, το περασμένο φθινόπωρο) το ταξίδι της Αγγελικής Ματθαίου, την αληθινή ιστορία μιας προσφυγοπούλας από τη Φώκαια (ή Νέες Φώκιες, όπως λέει η ίδια) της Σμύρνης. «Με έχει συγκλονίσει η δύναμή της για ζωή. Όχι για επιβίωση, για ζωή. Η Αγγελική κυριολεκτικά κάνει τον πόνο της τραγούδι και το τραγούδι χαρά. Κι έτσι κοιτά μπροστά», λέει η Κατερίνα.
-Με την Αγγελική Ματθαίου έχεις κάποιους δεσμούς συγγένειας; Τι σε έφερε κοντά σ’ αυτή την ιστορία;
Ο πατέρας μου την αποκαλεί δεύτερη μάνα του. Στην πραγματικότητα, η Αγγελική ήταν καλή φίλη της γιαγιάς μου. Η οικογένειά της μας έδωσε τα γραπτά της. Είκοσι τρεις χειρόγραφες, στιγματισμένες από δάκρυα σελίδες, γραμμένες σε εφτά χρόνια. Η ανάγκη να συνδέσω την κληρονομιά μου με τη θεατρική μου παιδεία με οδήγησε στην έρευνα αυτής της περιόδου της ανταλλαγής. Η αγάπη της Αγγελικής για τη ζωή με τράβηξε στη δική της ιστορία σε σχέση με άλλες.
-Για το ανέβασμα του έργου ήρθες σε επαφή με τους συγγενείς της;
Όφειλα να βρεθώ με την οικογένειά της. Πρώτο, για να τους ευχαριστήσω που με άφησαν με εμπιστοσύνη να αναδείξω μια τέτοια υπέροχη προσωπικότητα. Δεύτερο, για να βεβαιωθώ πως δεν διαστρεβλώνω τις εμπειρίες που έζησε ως παιδί και την ψυχολογία της μεγάλης γυναίκας που τα περιγράφει. Γιατί η Αγγελική δεν γνώριζε πως θα δημοσιευθεί. Γράφει στα εγγόνια της, και μάλιστα με λόγο προφορικό, χωρίς λογοτεχνικά τεχνάσματα. Έτσι, πολλά απ’ όσα θέλει να μας γνωρίσει υπονοούνται πίσω από τον γραπτό λόγο και κάποια σημεία της ιστορίας της μένουν ελαφρώς αμφίσημα. Το σεβάστηκα -τη σεβάστηκα. Δεν είναι πιο αληθινό αυτό;
-Τι είναι εκείνο που σε έχει συγκλονίσει στην ιστορία της;
Η δύναμή της για ζωή. Όχι για επιβίωση, για ζωή. Η Αγγελική κυριολεκτικά κάνει τον πόνο της τραγούδι και το τραγούδι χαρά. Κι έτσι κοιτά μπροστά. Με συγχώρεση προς το παρελθόν και αγάπη προς το παρόν και το μέλλον. Υπέροχο μάθημα. Δεν γνωρίζω τι έθεσε αυτό τον αμυντικό μηχανισμό σε κίνηση. Αίσθημα αυτοσυντήρησης; Η φύση της;
-Ήταν δύσκολο για σένα να ερμηνεύσεις αυτό τον ρόλο;
Αυτή τη στιγμή, έπειτα από 110 παραστάσεις της Αγγελικής, πιο δύσκολο μου είναι να τη βγάζω από μέσα μου. Γιατί η Αγγελική δεν είναι ένδυμα. Είναι πλέον ψυχή μου.
-Αλήθεια, θα έλεγες ότι η προσφυγιά εκείνης της εποχής έχει κοινά με την προσφυγιά του σήμερα;
Αδιαμφισβήτητα. Η προσφυγιά είναι αποπαίδι του πολέμου. Έχουμε πόλεμο. Θεωρώ πως ο πόλεμος σε πολιτικό επίπεδο έχει αλλάξει πρόσωπο, τακτική. Στο ανθρώπινο, όμως, επίπεδο -αυτό το οποίο βιώνουμε όλοι μας- έχει τις ίδιες επιπτώσεις. Αυτό τον καιρό τυγχάνει (δεν είναι τυχαία η επιλογή του ρήματος) εμείς, που έχουμε ζήσει προσφυγιά και ξενιτιά, να είμαστε προσφύγων αποδέκτες. Ας έχουμε κοινό νου. Ίσως μας βοηθήσει να σπάσουμε τον φαύλο κύκλο και να εστιάσουμε στην ανθρωπιά, όχι στη διαφορετικότητα και την εκδίκηση. Αλλιώς, όπως στον Αγαμέμνονα του Αισχύλου, το παλιό το κρίμα… νέο κρίμα θα (συνεχίσει να) γεννά.
-Μαζί με τον Robin Beer έχετε σπουδάσει σωματικό θέατρο. Η τεχνική αυτή σάς βοηθάει να δημιουργείτε πιο δυνατές εικόνες στο έργο;
Μονολεκτικά: Ναι. Με πιο πολλές λέξεις: Η τεχνική που χρησιμοποιούμε μας βοηθά να βάζουμε το σώμα, που όλοι, άλλωστε, διαθέτουμε, μέσα στο θέατρο. Πολλές φορές ο λόγος δεν αρκεί. Ακόμα και στην καθημερινότητά μας, το σώμα προδίδει ένα συναίσθημα, ένα ψέμα. Με αυτή τη λογική, φτιάχνουμε εικόνες που είναι δυνατές επειδή είναι από όλους αναγνωρίσιμες. Και είναι αναγνωρίσιμες όχι επειδή εμείς εστιάζουμε στην ακριβή αναπαράσταση αλλά επειδή αποδεχόμαστε αυτή τη δύναμη του σώματος: Το σώμα έχει πιο δυνατή μνήμη από τον εγκέφαλό μας. Και έτσι, ό,τι προσλαμβάνουμε ως μήνυμα σωματικά, έχει και μεγαλύτερο impact. Mερικές φορές, η εικόνα που δημιουργεί το σώμα αντί του λόγου είναι το ψήγμα από αυτό το κάτι που θα κάνει τη μνήμη μας να ξυπνήσει και τα μάτια μας να δουν κάτι πιο μεγάλο από τον σκηνικό χώρο. Και αυτό επειδή σώμα και μνήμη συνδέονται από κάτι πολύ σημαντικό: Είναι οι συναισθηματικές διαδικασίες. Όπως στη μουσική.
-Έχετε εκπαιδευτεί στις θεατρικές αρχές του Jacques Lecoq στη σχολή LISPA. Πού είναι βασισμένες αυτές οι αρχές;
Σε μια ολιστική αντιμετώπιση του θεάτρου, η οποία περιλαμβάνει κατανόηση και χρήση των εννοιών «χώρος», «σώμα», «κείμενο», «ρυθμός». Κι επειδή είμαι σίγουρη πως όλα τούτα ακούγονται κορακίστικα (φευ! Η διαφορά μεταξύ θεωρίας και πράξης), ας προσθέσω: Επί σκηνής το αποτέλεσμα είναι το ίδιο και ουσιαστικά αυτό που όλοι οι λάτρεις του θεάτρου επιζητούμε. Μια καλή ιστορία καλά ειπωμένη.
-Η παράστασή σας έχει ταξιδέψει σε πολλά μέρη της Ελλάδας. Τι κρατάτε στη μνήμη σας από αυτές τις παραστάσεις;
Όσο είμαστε επί σκηνής, τις στιγμές που ανασαίνουμε μαζί με το κοινό. Γιατί το νιώθουμε πως γινόμαστε ένα με το κοινό. Μαγικό! Εκτός σκηνής, τις αυθόρμητες αγκαλιές και τα λόγια από παιδιά, νέους, μεσήλικες και γέρους που μιλούν για ένα φρέσκο, ζεστό, αληθινό και ειλικρινές θέαμα. Μας γεμίζει ευγνωμοσύνη.
-Η Αγγελική έχει τη δύναμη να φέρει τους θεατές πιο κοντά στους πρόσφυγες;
Η Αγγελική έχει τη δύναμη να μας φέρει όλους πιο κοντά. Με το παράδειγμά της. Η ιστορία της επαναλαμβάνεται. Η ίδια είναι στάση ζωής. Ζωής και αγάπης.
-Ποια στοιχεία χαρακτηρίζουν τη δουλειά σας ως Fly Theatre;
Η ομαδική δουλειά. Η ισορροπία κίνησης-λόγου. Ο σεβασμός στην ιστορία. Το παιχνίδι.
-Πώς προέκυψε η συνεργασία σας με τον Κύπριο ηθοποιό Νεκτάριο Θεοδώρου;
Προέκυψε; Επιδιώχθηκε. Με τον Νεκτάριο γνωριστήκαμε στη LISPA. Στη σχολή περάσαμε εκατοντάδες ώρες δουλεύοντας μαζί. Θέλαμε να συνεργαστούμε από τότε που φτιάξαμε την ομάδα και είμαστε πολύ ευτυχείς που επιτέλους -επειδή είναι περιζήτητος- διασταυρώθηκαν οι δρόμοι μας.
Η προσφυγιά χωρίς συναισθηματισμούς
Η Αγγελική Ματθαίου, όπως μας φανερώνει το κείμενο στην αρχή της παράστασης, είναι «… παιδί της Λωζάνης. Της συνθήκης της Λωζάνης». Η ιστορία της ξεκινά το 1922 στο σπίτι της, όταν η ηρωίδα ήταν μόλις 6 χρονών. Με την καταστροφή της Σμύρνης, η οικογένειά της αιχμαλωτίζεται από την τουρκική στρατοχωροφυλακή (τους τσανταρμάδες). Και έτσι ξεκινά ένα πολύχρονο οδοιπορικό προς τα ενδότερα της Τουρκίας, στη διάρκεια του οποίου χάνει όλη της την οικογένεια. Έπειτα από χρόνια καταλήγει στην Αθήνα και τέλος στο Ρέθυμνο. Η «Αγγελική» είναι η πραγματική ιστορία μιας προσφυγοπούλας από τη Φώκαια της Σμύρνης, της Αγγελικής Ματθαίου, όπως η ίδια την αφηγείται σε ένα γράμμα της που δημοσιεύθηκε στις εφημερίδες. Η παράσταση του Fly Theatre διαπραγματεύεται την προσφυγιά, το σημαντικότερο ζήτημα των καιρών μας, δοσμένο απλά και ανθρώπινα, χωρίς επιτηδευμένους συναισθηματισμούς. Μια πρωτότυπη παράσταση με τρεις ηθοποιούς (Κατερίνα Δαμβόγλου, Robin Beer, Νεκτάριος Θεοδώρου).
Info:
«Αγγελική». Παραστάσεις στη Λευκωσία 8 – 25 Φεβρουαρίου 2017. Τετάρτη – Παρασκευή – Σάββατο: 20:30, Κυριακή: 18:30. «Κέντρο Τέχνης και Πολιτισμού – Κοραή 1», (πλατεία Αρχιεπισκοπής). Τηλ. 96 033 561.
