Αν και πριν δύο μόνο βδομάδες παρουσιάσαμε τον David Chipperfield, η απονομή του βραβείου Pritzker σε αυτόν, η στήλη επανέρχεται αφιερωμένη σε αυτόν. Και αντί άλλων λέξεων, παραθέτουμε το σκεπτικό της κριτικής επιτροπής.
Η καριέρα του David Chipperfield χαρακτηρίζεται από αυστηρότητα και συνέπεια σε ένα σύνολο εργασιών στις οποίες έχει ενσωματώσει και εξισορροπήσει απρόσκοπτα και τους δύο όρους αυτής της εξίσωσης. Οι καλοδουλεμένες, ακριβείς και ήρεμες απαντήσεις που δίνει στους στόχους που επιδιώκει στα κτίριά του, μπορούν να πηγάζουν μόνο από βαθιά και διαρκή πειθαρχία. Ωστόσο, αυτές οι απαντήσεις δεν είναι ποτέ εγωκεντρικές, ούτε χρησιμεύουν ως τέχνη για χάρη της τέχνης: αντίθετα, είναι εστιασμένες στον σκοπό του εγχειρήματος και στην επιδίωξη του δημόσιου καλού.
Ο David Chipperfield «κάνει τη δουλειά του» εξισορροπώντας τον στόχο και το εγώ. Για να λειτουργήσει με αυτό τον τρόπο απαιτεί ευφυΐα και σεμνότητα. Για να τεθεί η γνώση στην υπηρεσία ενός έργου απαιτεί ταλέντο και ωριμότητα. Σε κάθε περίπτωση, επιλέγει επιδέξια εργαλεία που είναι καθοριστικά για το έργο, αντί για εκείνα που θα μπορούσαν να εξυμνήσουν τον αρχιτέκτονα ως καλλιτέχνη. Μια τέτοια προσέγγιση, εξηγεί πώς ένας ταλαντούχος αρχιτέκτονας μπορεί μερικές φορές σχεδόν να εξαφανιστεί όταν εργάζεται για την αποκατάσταση ή την ανακαίνιση υπαρχόντων κτιρίων και αρχιτεκτονικών αριστουργημάτων όπως αυτά στο Νησί των Μουσείων του Βερολίνου ή ακόμη περισσότερο στην περίπτωση της Neue Nationalgalerie του Mies van der Rohe. Εξηγεί επίσης γιατί το ευρύ φάσμα των δεξιοτήτων του Chipperfield εμφανίζεται πλήρως όταν καλείται να δημιουργήσει από την αρχή.
Σε μια εποχή υπερβολικής εμπορευματοποίησης, υπερβολικού σχεδιασμού και γενικής υπερβολής, αυτός επιτυγχάνει ισορροπία: μεταξύ μιας σύγχρονης μινιμαλιστικής γλώσσας και ελευθερίας έκφρασης, μεταξύ αφηρημένων δηλώσεων και αυστηρής κομψότητας που ποτέ δεν στερείται πολυπλοκότητας.
Ο David Chipperfield εργάζεται σε μια ευρεία γκάμα κτιρίων, από δημόσια έως εμπορικά και κατοικίες. Από την αρχή της καριέρας του όμως, τα μουσεία ήταν στο επίκεντρο. Από μικρής κλίμακας, έως μνημειώδη σε εξέχουσες και συχνά ευαίσθητες τοποθεσίες, τα μουσειακά του κτίρια αψηφούσαν την ιδέα ότι ένα μουσείο είναι χώρος για την ελίτ του πολιτισμού. Έχει επανερμηνεύσει τις απαιτήσεις των μουσειακών χώρων, ώστε να μην είναι απλά βιτρίνα τέχνης, αλλά και ένας τόπος συνυφασμένος με την πόλη. Τα κτίρια των μουσείων του έχουν δημιουργήσει νέους αστικούς χώρους, νέα μοτίβα κίνησης και νέους τρόπους ενσωμάτωσης του υπάρχοντος ιστού. Οι γενναιόδωροι υπαίθριοι χώροι τους τα κάνουν όχι φρούρια, αλλά χώρους συγκέντρωσης και παρατήρησης, έτσι ώστε το ίδιο το κτίριο να είναι δώρο στην πόλη.
Στην επίμονη αναζήτησή του για ένα ποικιλόμορφο, συμπαγές και συνεκτικό σώμα εργασίας, ο David Chipperfield καταφέρνει να μην παρεκκλίνει από την ιδέα του genius loci – του πνεύματος του τόπου – ή των αυξανόμενων διαφορετικών πολιτιστικών πλαισίων στα οποία εργάζεται. Δεν βλέπουμε ένα άμεσα αναγνωρίσιμο κτίριο David Chipperfield, αλλά διαφορετικά κτίρια David Chipperfield σχεδιασμένα ειδικά για κάθε περίσταση. Η αρχιτεκτονική του γλώσσα εξισορροπεί τη συνέπεια με τις θεμελιώδεις αρχές σχεδιασμού και την ευελιξία απέναντι στους τοπικούς πολιτισμούς. Περιλαμβάνει κιονοστοιχίες στα ευρωπαϊκά του έργα και αυλές στα κινέζικα, αξιοποιεί τοπικά υλικά με πολυτελείς τρόπους, συνηθισμένες τεχνικές σε πολύπλοκες κατασκευές. Ενισχύει την ποιότητα της ζωής των ανθρώπων μέσα από μια ποιητική αίσθηση που ρέει από τα κτίριά του.
Η δέσμευση σε μια αρχιτεκτονική συγκρατημένης αλλά μετασχηματιστικής παρουσίας—ακόμη και σε ιδιωτικές δουλειές—γίνεται πάντα με λιτότητα, αποφεύγοντας περιττές κινήσεις και τάσεις της μόδας. Μια τέτοια ικανότητα απόσταξης και εκτέλεσης διαλογιστικών σχεδιαστικών λειτουργιών είναι μια διάσταση βιωσιμότητας η οποία, όχι μόνο εξαλείφει τα περιττά, αλλά είναι επίσης το πρώτο βήμα για τη δημιουργία δομών ικανών να διαρκέσουν, φυσικά και πολιτιστικά.
Δεν είναι περίεργο που ένα από τα χαρακτηριστικά που έρχονται στο μυαλό όταν βιώνεις το έργο του David Chipperfield είναι αυτό ενός κλασικού, κάτι που θα αντέξει στον χρόνο. Κλασικό όχι από στυλ, αλλά με το να είσαι πιστός στην ευθύνη απέναντι στην πράξη και στην τέχνη της οικοδόμησης, πιστός στις τρεις βασικές ιδιότητες του Βιτρούβιου: firmitas, utilitas, venustas (δύναμη, χρησιμότητα, ομορφιά). Μακριά από εμβληματικές δηλώσεις, εναλλάσσει την εγκράτεια και το θάρρος σε μια πολύ προσωπική ερμηνεία του ρόλου της αρχιτεκτονικής.
Ο David Chipperfield πιστεύει ότι ρόλος του αρχιτέκτονα είναι να καλλιεργήσει νέους τρόπους βελτίωσης της ζωής και των μέσων διαβίωσης σε έναν πλανήτη όπου η ανθρωπότητα έχει κάνει το σπίτι μας εύθραυστο.
Ελεύθερα 12.3.2023
