Οι γυναίκες της Λίας Λαπίθη μάς ταξιδεύουν πίσω στον χρόνο, στην πατριαρχική ευρωπαϊκή κοινωνία, όπου οι άντρες του Νίκου Κουρούσιη σχεδιάζουν πολέμους και αιματοχυσίες.
Οι εικαστικοί διάλογοι του Νίκου Κουρούσιη και της Λίας Λαπίθη συνεχίζονται με την έκθεση «Συμπόσιο 1363 – Ανάθημα 1356», η οποία παρουσιάζεται αυτή την περίοδο στο Μεσαιωνικό Κάστρο Κολοσσίου. Οι δύο καλλιτέχνες μάς θυμίζουν ότι η πρώτη τους συνεργασία άρχισε το 2009, με την έκθεση Terra Natal στη Νέα Υόρκη. «Η Λία είναι μία καλλιτέχνις με σύγχρονες ανησυχίες που ανανεώνεται συνεχώς. Γνωριζόμαστε εδώ και πολλά χρόνια, με συνεχείς διαλόγους γύρω από θέματα που μας απασχολούν. Ήταν πολύ φυσικό κάποια στιγμή να συναντηθούμε εικαστικά, να συνομιλήσουμε και να δοκιμαστούμε μέσα από τον διάλογο των έργων μας» λέει ο Νίκος Κουρούσιης. Για τη συνεργασία τους, η Λία Λαπίθη σχολιάζει ότι έκαναν πολλές εκθέσεις ανά το παγκόσμιο, όμως το όνειρό της ήταν να εκθέσουν στο Κάστρο Κολοσσίου. «Το όνειρό μου έγινε πραγματικότητα, συνεργαζόμενη με άτομα με όραμα όπως η διευθύντρια του Τμήματος Αρχαιοτήτων δρα Μαρίνα Σολομίδου Ιερωνυμίδου» λέει. «Για μένα, ο Κουρούσιης, εκτός από σημαντικός δημιουργός είναι πρώτα-πρώτα άνθρωπος που τον χαρακτηρίζει η καθαρή σκέψη, η αυθεντικότητα, η ειλικρίνεια. Η φιλία μας μετρά χρόνια. Ο καθένας δουλεύει παράλληλα και στο κέντρο συναντιόμαστε, συζητάμε, δημιουργούμε. Έτσι απλά.»
ΝΙΚΟΣ ΚΟΥΡΟΥΣΙΗΣ: «ΣΥΜΠΟΣΙΟ 1363»
Η δουλειά του Νίκου Κουρούσιη με τίτλο «Συμπόσιο 1363» αποτελείται από δύο εγκαταστάσεις στον πάνω όροφο του Κάστρου. Ο ίδιος εξηγεί πως οι ιστορικοί χώροι με διαχρονικές ενέργειες πάντοτε τον προκαλούσαν. «Οι πιο σημαντικές ατομικές μου εγκαταστάσεις έγιναν στον χώρο της Καστελιώτισσας. Ο χώρος στο Κάστρο καθόρισε την έμπνευση, το μέγεθος και τα υλικά της εγκατάστασης.»
Τα έργα του είναι εμπνευσμένα από ιστορικά γεγονότα, διαπραγματεύονται θέματα εξουσίας με πολιτικές προεκτάσεις και συνδιαλέγονται αρμονικά με τον ιστορικό χώρο. Η πρότασή του κινείται γύρω από το ιστορικό της γνωστής συνάντησης των πέντε Ευρωπαίων βασιλιάδων – της Κύπρου, της Αγγλίας, της Σκωτίας, της Γαλλίας και της Δανίας. Με πρωτοβουλία του Πέτρου Α’ της Κύπρου, έγινε το 1363 η συνάντηση στο Λονδίνο με σκοπό να πεισθούν οι μονάρχες να συμμετάσχουν σε μια πανευρωπαϊκή εκστρατεία προς αντιμετώπιση του μουσουλμανικού επεκτατισμού.
Από αυτό το ιστορικό γεγονός προέκυψε η ιδέα της αναπαράστασης ενός συμποσίου, όπου πέντε γραμμικοί θρόνοι κατασκευασμένοι από μέταλλο και καθίσματα επενδυμένα με καθρέφτες, συνδιαλέγονται σε κυκλική διάταξη. Σ’ αυτό το έργο ο Κουρούσιης προκαλεί τη συμμετοχή των θεατών με την ταύτισή τους με κάποιον από τους συμποσιαστές μέσα από τους καθρέφτες. Διαδραστικό χαρακτήρα έχει και η δεύτερη εγκατάσταση από κάρβουνο, μέταλλο και καθρέφτη διπλής όψης, κρεμασμένο στο κέντρο του κύκλου. Ένα έργο με θέμα την ύλη, τον χώρο και τον χρόνο.
Το «Συμπόσιο 1363» είναι άκρως επίκαιρο στις μέρες μας, καθώς οι χώρες της Ευρώπης συνασπίζονται για να αντιμετωπίσουν την τρομοκρατία και τον μουσουλμανικό επεκτατισμό. Όπως λέει ο καλλιτέχνης, «την ευθύνη της Ιστορίας, με ελάχιστες φωτεινές εξαιρέσεις, την καθορίζουν συνήθως οι κατά καιρούς ανιστόρητοι πολιτικοί, στρατιωτικοί και άλλοι κοντόφθαλμοι ηγεμόνες και ηγετίσκοι εξουσίας, γι’ αυτό πιστεύω ότι η Ιστορία επαναλαμβάνεται συνεχώς». Σ’ ό,τι αφορά τον διάλογο με τα έργα της Λαπίθη, σημειώνει πως τα έργα συνδιαλέγονται μέσα από τις αντιθέσεις των θεμάτων και των εγκαταστάσεων: «Η Λία διαπραγματεύεται ένα κοινωνικό ιστορικό γεγονός με θέμα τη Γυναίκα, ενώ το δικό μου έργο διαπραγματεύεται ένα πολιτικό ιστορικό γεγονός με θέμα την Ανδρική Εξουσία».
ΛΙΑ ΛΑΠΙΘΗ: «ΑΝΑΘΗΜΑ 1356»
Συχνά στα έργα της η Λία Λαπίθη σχολιάζει γυναικεία θέματα, ανατρέχοντας στην Ιστορία αλλά και τη σημερινή πραγματικότητα. Για τη δουλειά της, με τίτλο «Ανάθημα 1356», που παρουσιάζει στο Κάστρο Κολοσσίου, αντλεί ερεθίσματα από την πατριαρχική ευρωπαϊκή κοινωνία του μεσαίωνα. «Οι γυναίκες στις πλείστες περιπτώσεις ήταν υπό τον έλεγχο των ανδρών, και αυτό σε όλες τις κοινωνικές βαθμίδες. Η κοινωνία τις έθετε σε υποδεέστερη θέση, αντιτίθετο στην ανεξαρτησία τους, ενώ δεν είχαν πολιτικά και κοινωνικά δικαιώματα. Οι γυναίκες έπρεπε να πάρουν την άδεια των γονιών ή των συζύγων τους για να εργαστούν και, όταν εργάζονταν, ήταν πάντα σε πολύ χαμηλά αμειβόμενες θέσεις, όπως η υφαντική και το κέντημα» σχολιάζει. Μελετώντας εικόνες δωρητών της Μεσαιωνικής Κύπρου, η καλλιτέχνις παρατήρησε ότι οι γυναίκες εμφανίζονται σε στάση προσευχής, ντυμένες με μαύρα ντεκολτέ φορέματα με εσωτερική πουκαμίσα, κρατώντας κομποσκοίνι.
Στις εγκαταστάσεις της η Λαπίθη αφαιρεί το ανδρικό στοιχείο, αφήνοντας τις γυναίκες να πάρουν πρωταγωνιστικό ρόλο «καταλαμβάνοντας» τον πρώτο όροφο του κάστρου. Ένα έργο της, με τίτλο «Γυναίκα ενός δωρητή σε στάση προσευχής», είναι εμπνευσμένο από μια εικόνα του 1356, η οποία ήταν αρχικά στην εκκλησία της Παναγίας Χρυσαλινιώτισσας και σήμερα εκτίθεται στο Βυζαντινό Μουσείο Λευκωσίας. Σ’ αυτήν απεικονίζεται η αρχόντισσα-καλλονή, κόρη ενός ζευγαριού δωρητών, με τον Χριστό και δύο Αγγέλους. Η αρχόντισσα ξαπλώνει με τα χέρια σταυρωμένα (συμβολική νεκρική στάση) και με τα μάτια ανοιχτά, αναμένοντας την ανάστασή της. Το περίγραμμα της αρχοντοπούλας είναι κεντημένο πάνω σε δίχτυ και τοποθετημένο πάνω από ζωγραφισμένο καμβά που πλαισιώνεται με χρυσή κορνίζα.
Το έργο τοποθετήθηκε πάνω σε ένα πορφυρό χαλί στο πάτωμα, στο κέντρο του χώρου. Σε μια άλλη εγκατάσταση, 13 πιάτα δείπνου τοποθετημένα μέσα σε πλέξιγκλας παραπέμπουν στον Μυστικό Δείπνο. Είναι ζωγραφισμένα στο χέρι με μπογιά από χρυσή σκόνη. «Είναι η προίκα της δωρήτριας, κληροδότημα στο κάστρο», λέει η καλλιτέχνις. Για τη σύνδεση των έργων με το κάστρο, λέει πως «ο αρχαίος πολιτισμός, ο μεσαιωνικός, συναντά τον σύγχρονο πολιτισμό του τόπου μας. Στόχος μας μέσα από τα έργα αυτά είναι η αναβίωση του Κάστρου Κολοσσίου, καθώς τα μνημεία μας πρέπει να έχουν ενεργό ρόλο στη ζωή μας».
Κεντρική φωτο: «Γυναίκα ενός δωρητή σε στάση προσευχής», έργο της Λίας Λαπίθη.
Info
H έκθεση του Νίκου Κουρούσιη και της Λίας Λαπίθη με τίτλο «Συμπόσιο 1363 – Ανάθημα 1356» παρουσιάζεται στο Κάστρο Κολοσσίου έως τις 30/9.
