«Το βιβλίο τούτο προέκυψε από ένα καταστάλαγμα χρόνων, έρευνας, μελέτης και μιας συγκίνησης που δεν κατέπαυε, αλλά ήθελε να αποτυπωθεί με τρόπο μόνιμο. Σαν απόκριση ζωής σε όσους θυσιάστηκαν».
Με άξονα τον ανθυπολοχαγό Αλέξανδρο Γαβαλά γράφετε για την κυπριακή τραγωδία. Τι θυμούνται οι Ελλαδίτες σήμερα από την Κύπρο; Δεν θα ήταν ειλικρινές να υποστηρίζαμε ότι οι περισσότεροι Ελλαδίτες (φυσικά, κάθε γενίκευση είναι εσφαλμένη) θυμούνται το ιστορικό έγκλημα του 1974, αλλά και τις υποχρεώσεις μας προς ένα ξεχωριστό τμήμα του κοινού σώματος, της συλλογικής ψυχής μας. Αναμφισβήτητα και η λήθη είναι στοιχείο της ζωής. Στην περίπτωσή μας όμως θεωρώ πως δεν είναι φυσική, αλλά πηγάζει από μια σκοπιμότητα που γεννούν η ψυχολογική απώθηση και οι ενοχές για όσα πράξαμε, αλλά και για όσα παραλείψαμε να πράξουμε, αρκούμενοι σε επετειακές μεγαλοστομίες.
Ποια ήταν η αφορμή για να γράψετε το μυθιστόρημα «Ο κύκλος του χώματος»; Μια μακρά ενασχόληση με τους διαρκείς αγώνες και την αγωνία του κυπριακού λαού, παιδικές και οικογενειακές ενθυμήσεις, φιλίες χρόνων, ένα βλέμμα κι ένα τραγούδι, αναγνώσεις, και κυρίως εκείνο το δημιουργικό πάθος που ζητά να συνδέει αφηγηματικά την ιστορική περιπέτεια με τις περιπέτειες των ανθρώπων, σύνδεση που δίνει νόημα στη λογοτεχνία. Λογοτεχνία που είναι αληθινή μόνο όταν μετουσιώνει αισθητικά χυμούς, σκέψεις και εικόνες της κοινής εμπειρίας.
Πώς ξεκινάτε κάθε φορά ένα βιβλίο και ποια είναι η διαδικασία που ακολουθείτε; Αυτή τη φορά; Δεν είναι ίδια η διαδικασία πάντοτε. Ένα γεγονός ή μια ιδέα αποτελούν το έναυσμα που θα κεντρίσει τη φαντασία για να αρχίσει να ξεδιπλώνεται μια ιστορία με την επιστράτευση των λέξεων και την αναζήτηση της ιδανικής μορφής. Αυτή τη φορά όμως, το βιβλίο τούτο προέκυψε από ένα καταστάλαγμα χρόνων, έρευνας, μελέτης και μιας συγκίνησης που δεν κατέπαυε, αλλά ήθελε να αποτυπωθεί με τρόπο μόνιμο. Σαν απόκριση ζωής σε όσους θυσιάστηκαν, σαν ένα γράμμα προς όσους θυμούνται, σαν χαιρετισμός προς ένα ορισμένο κοινό με το οποίο με συνδέουν κοινές αγωνίες, όμοια ερωτήματα, παρεμφερείς ατομικές ταλαντεύσεις.
Πώς συγκεντρώνετε τις απαραίτητες πληροφορίες, όταν αυτές απαιτούνται, ώστε να συνδυάσετε τυχόν ιστορικά γεγονότα, τόπους και μυθοπλασία στα βιβλία σας; Είναι πια πλούσια η βιβλιογραφία, αλλά και σημαντικές οι μαρτυρίες που έχει στη διάθεσή του ο άνθρωπος της εποχής μας, επομένως και ο δημιουργός, όταν αναζητεί πληροφορίες για να δώσει πραγματικό σχήμα στην έμπνευσή του και να εντάξει τους χαρακτήρες της μυθοπλασίας στην αφήγηση μιας ζωής που θα μοιάζει αληθινή. Τίποτα ωστόσο δεν μπορεί να υποκαταστήσει την εμπειρία του βλέμματος, την αίσθηση ενός τόπου, το μυστικό αεράκι που φυσά εντός σου όταν αντικρίζεις έναν τόπο ή έναν άνθρωπο ή ακόμη και μια τυπωμένη σελίδα. Γιατί ακόμη και την ίδια πληροφορία δεν την προσλαμβάνουμε όλοι με τον ίδιο τρόπο. Πώς διαμορφώνεται ο υποδοχέας; Να κάτι που πολλά θα μπορούσε να ερμηνεύσει.
Έχετε γράψει και άλλα ιστορικά βιβλία. Τι σας γοητεύει στην ιστορία; Η μεγάλη παρεξήγηση με την ιστορία είναι η ιδέα πως αφορά το παρελθόν. Στην πραγματικότητα τίποτα δεν είναι πιο παρόν και πιο άμεσο στη ζωή μας από την ιστορία, που μας διαμορφώνει και τη διαμορφώνουμε. Νομίζω πως δεν υπάρχει επαρκέστερο μέσο ατομικής αυτογνωσίας, αλλά και πολιτικής συνειδητοποίησης, από τη γνώση της ιστορίας, παρά τον υποκειμενισμό και τις ψυχολογικές δουλείες που υπονομεύουν αυτό το όργανο. Βυθίζομαι στην ιστορία δεν σημαίνει μόνο πως ζω και άλλες ζωές, πως παίρνω την ευθύνη για τον κόσμο, αλλά και πως μπαίνω σε ένα ημιφωτισμένο δωμάτιο όπου θα ανακαλύψω τον εαυτό μου. Φτάνει να το θέλω πραγματικά.
* Ο «Κύκλος του χώματος» θα παρουσιαστεί την Πέμπτη 2 Νοεμβρίου, στις 19:45, στο Πολιτιστικό Κέντρο Στροβόλου (παλιό δημαρχείο) στο πλαίσιο των Συναντήσεων της Πέμπτης που οργανώνει το Ερευνητικό Κέντρο Νεοελληνικών Σπουδών (Σπουδαστήριο Πετρώνδα) του Πανεπιστημίου Κύπρου. Το βιβλίο θα παρουσιάσουν ο καθηγητής του Πανεπιστημίου Κύπρου Παντελής Βουτουρής και ο ποιητής Κυριάκος Χαραλαμπίδης.
Ο Κώστας Χατζηαντωνίου γεννήθηκε το 1965 στη Ρόδο και σπούδασε στη Νομική Σχολή του Πανεπιστημίου Αθηνών, πολιτικές επιστήμες και δημόσια διοίκηση. Ιστορικός, δοκιμιογράφος και πεζογράφος, έχει συνεργαστεί με έγκριτες περιοδικές και εγκυκλοπαιδικές εκδόσεις. Το συγγραφικό του έργο περιλαμβάνει μεταξύ άλλων αφηγήματα, ιστορικές μελέτες για τον Ελληνισμό της Μικράς Ασίας, της Κύπρου και της Χειμάρρας, δοκίμια στοχασμού, εθνικής θεωρίας και ελληνικής ιστορίας, βιογραφίες (του Ν. Πλαστήρα και του Θ. Πάγκαλου) και ένα μυθιστόρημα (“Αγκριτζέντο”). Από το 2006 είναι μέλος του Δ.Σ. της Εθνικής Εταιρείας των Ελλήνων Λογοτεχνών ενώ από το 2009 ως το 2011 υπήρξε μέλος της κριτικής επιτροπής του Υπουργείου Πολιτισμού για τα κρατικά λογοτεχνικά βραβεία. Έχει βραβευθεί από την Εταιρεία Χριστιανικών Γραμμάτων, από το PEN Club καθώς και με το βραβείο δοκιμίου Π. Φωτέα, καθώς και μες το Βραβείο Λογοτεχνίας της Ευρωπαϊκής Ένωσης (“European Union Prize for Literature”) το 2011 για το μυθιστόρημά του “Αγκριτζέντο”.
