Το κράτος στερεί από τους πολίτες του το δικαίωμά τους στον πολιτισμό και την τέχνη.
«Με τη μη εφαρμογή της νομοθεσίας για την τοποθέτηση έργων τέχνης σε δημόσια κτίρια, το κράτος στερεί από τους πολίτες του το δικαίωμά τους στην τέχνη και τον πολιτισμό», επισημαίνει η Μαρία Λοϊζίδου, πρόεδρος του Συνδέσμου Εικαστικών Καλλιτεχνών Κύπρου. Εδώ και ενάμιση χρόνο, ο Σύνδεσμος προχώρησε μέσω δικηγορικού γραφείου σε διαβήματα και ενέργειες για την εφαρμογή της νομοθεσίας η οποία έχει ψηφιστεί από το 1992. Μέχρι τώρα περισσότερα από 63 κτίρια του δημοσίου δεν έχουν εμπλουτιστεί με έργα τέχνης, ενώ ποσό άνω των δύο εκατ. ευρώ θα πρέπει να δοθούν για την πραγματοποίηση έργων τέχνης. Θα πρέπει επίσης να ερευνηθεί, σύμφωνα με την κ. Λοϊζίδου, αν έγινε κατακράτηση ή κατάχρηση δημόσιου χρήματος.
-Με το Φυτώριο Εικαστικής Καλλιέργειας ξεκινήσατε έναν αγώνα για την εφαρμογή της νομοθεσίας αυτής, σύμφωνα με την οποία σε κάθε δημόσιο κτίριο που δημιουργείται θα πρέπει να τοποθετούνται έργα αξίας ίσης με το 1% του συνολικού κόστους του κτιρίου. Πού οφείλεται η μη εφαρμογή του νόμου;
Η νομοθεσία ψηφίστηκε από τη Βουλή, εφαρμόστηκε για πολύ λίγα κτίρια, αλλά εδώ και κάποια χρόνια, πολύ πριν την οικονομική κρίση, έπαψε να εφαρμόζεται, με αποτέλεσμα το κράτος να είναι χρεωμένο απέναντι στην εικαστική κοινότητα με ποσό πολύ μεγαλύτερο των δύο εκατομμυρίων ευρώ. Πέρα όμως από το οικονομικό αυτό χρέος, με τη μη εφαρμογή του νόμου το κράτος στερεί από τους πολίτες του το δικαίωμά τους στον πολιτισμό και την τέχνη. Το κράτος στερεί δηλαδή από τους πολίτες του τη δυνατότητα της ψυχικής τους καλλιέργειας. Στο ερώτημα γιατί δεν εφαρμόζεται ο νόμος, θα πρέπει να απαντήσουν οι αρμόδιοι.
-Έχετε κάνει επαφές και με το υπουργείο Παιδείας. Ποιο ήταν το αποτέλεσμα;
Αν εννοείτε τον υπουργό Παιδείας και Πολιτισμού κ. Κώστα Καδή, παρέπεμψε το θέμα στις Πολιτιστικές Υπηρεσίες, για επαφή με τον υπουργό Οικονομικών κ. Χάρη Γεωργιάδη. Αυτό συνέβη πριν ενάμιση χρόνο, χωρίς να υπάρξει κάποια συνέχεια. Όταν ο υπουργός Παιδείας παραπέμπει κάτι στις Πολιτιστικές Υπηρεσίες, οι οποίες μας είχαν φέρει σε επαφή μαζί του για την επίλυση του συγκεκριμένου θέματος, αντιλαμβάνεστε ότι δεν μας απομένουν και πολλές ελπίδες. Με τις Πολιτιστικές Υπηρεσίες βρισκόμαστε από κοινού στην ίδια προσπάθεια. Το τμήμα στερείται προσωπικού το οποίο είναι αρμόδιο να χειρίζεται εξ ολοκλήρου τα θέματα αυτά, όπως συμβαίνει σε όλες τις ευρωπαϊκές χώρες. Στην περίπτωση της Κύπρου, τα θέματα αυτά εξαρτώνται από τις αντοχές του εκάστοτε διευθυντή και λειτουργού των Πολιτιστικών Υπηρεσιών στο να συντηρούν τις προσπάθειες αυτές. Ακόμη και στις καλύτερες περιπτώσεις, οι αντοχές τους εξαντλούνται απέναντι στις προτεραιότητες που θέτουν οι πολιτικοί ή καλύτερα απέναντι στην αδιαφορία των πολιτικών για τον πολιτισμό.
-Απευθυνθήκατε και στον γενικό ελεγκτή, χωρίς όμως να πάρετε κάποια απάντηση.
Σαν Σύνδεσμος Εικαστικών Καλλιτεχνών Κύπρου, ελεύθερων επαγγελματιών, που κύρια και μοναδική δουλειά μας είναι να δημιουργούμε τις συνθήκες προκειμένου να φέρνουμε τον άνθρωπο σε συνεχή σχέση με τον πολιτισμό και ό,τι αυτό σημαίνει, περιμένουμε από ένα δημόσιο όργανο που αμείβεται για να εξυπηρετεί τον κάθε πολίτη, ακόμη και στην περίπτωση που το αίτημα δεν αφορά την υπηρεσία του, να απαντά σε μία επιστολή, όταν αυτή κυρίως αποστέλλεται μέσω ενός δικηγορικού γραφείου. Υπάρχει άλλωστε νομοθεσία η οποία ορίζει κάτι τέτοιο ως υποχρέωση. Η απαξίωση αυτής της δέσμευσης δεν συνάδει με πολιτισμένες και δημοκρατικές διαδικασίες.
-Πώς σκέφτεστε να προχωρήσετε τις προσπάθειες για την εφαρμογή του νόμου;
Μέσω του δικηγορικού γραφείου που συνεργαζόμαστε, προωθήσαμε το θέμα στην επίτροπο διοίκησης.
-Για τα κτίρια που έγιναν ήδη και δεν τοποθετήθηκαν έργα, ζητάτε να εφαρμοστεί αναδρομικά η νομοθεσία;
Αυτό θα το ορίσει το υπεύθυνο όργανο του κράτους. Χρειάζεται να διεξαχθεί μια μεγάλη έρευνα, πώς και γιατί σταμάτησε η εφαρμογή της νομοθεσίας, αν έγινε κατακράτηση ή κατάχρηση δημόσιου χρήματος, και η συνέχεια θα κριθεί ανάλογα. Δεν μπορούμε να εξαρτόμαστε από κάθε φορέα και κάθε υπεύθυνο δημόσιας υπηρεσίας να κρίνει κατά πόσο και γιατί η θέση της τέχνης και του πολιτισμού στη ζωή μας είναι αναγκαία. Πρόκειται για μια νομοθεσία που ψηφίστηκε από τη Βουλή και δεν τηρείται. Είναι σοβαρό παράπτωμα. Το Πανεπιστήμιο Κύπρου, ωστόσο, έχει πρόθεση να προχωρήσει στην εφαρμογή του νόμου και στην τοποθέτηση έργων τέχνης στα κτίριά του, με ανοιχτούς διαγωνισμούς που θα ανακοινωθούν σύντομα.
-Πώς απαντάτε σε όσους υποστηρίζουν ότι η τέχνη είναι πολυτέλεια σε μια περίοδο οικονομικής κρίσης;
Αν οι άνθρωποι, και κυρίως οι πολιτικοί, είχαν μια ουσιαστική σχέση με τον πολιτισμό και την τέχνη, δεν θα φθάναμε στην κρίση που επικρατεί, γιατί θα βρισκόμαστε πλησιέστερα στην αλήθεια και στον άνθρωπο.
-Ως καλλιτέχνες νιώθετε ότι υπάρχει γενικά μια απαξίωση από την πολιτεία απέναντι στον πολιτισμό;
Αν πολιτεία εννοείτε τον κόσμο, δεν αισθανόμαστε εκ μέρους του καμία απαξίωση. Άλλωστε οι αριθμοί των καλλιτεχνών και των εργαστηρίων τέχνης στα οποία οι οικογένειες επιμένουν να ενθαρρύνουν τα παιδιά τους να εκπαιδεύονται είναι εντυπωσιακά μεγάλοι. Πολλοί καλλιτέχνες ζουν από αυτές τις σχέσεις. Ο αριθμός των μεγαλύτερων ηλικιακά καλλιτεχνών που συνεχίζουν να εργάζονται είναι επίσης μεγάλος, και φαίνεται ότι αυτό επιτρέπει, ή τουλάχιστον δεν είναι απαγορευτικό, να αυξάνεται ακόμη περισσότερο, τόσο σε αριθμό όσο και σε ποιότητα, η εργασία της τέχνης και στους νεότερους. Ο αριθμός των καλλιτεχνών στον τόπο μας με εξαιρετική ποιότητα δουλειάς και με διεθνή δραστηριότητα είναι εντυπωσιακά μεγάλος. Απαξιωτικές είναι οι εκάστοτε κυβερνήσεις που ποτέ δεν επέτρεψαν τη σωστή στελέχωση μιας υπηρεσίας η οποία να μπορεί να παρέχει στην κοινότητα αυτών των ανθρώπων ένα καθεστώς, ώστε το έργο τους να τροφοδοτεί την κυπριακή πολιτεία με ό,τι η τέχνη συνεπάγεται.
-Παρόλο που ο χώρος της τέχνης έχει ελάχιστη στήριξη από την πολιτεία, τα τελευταία χρόνια βλέπουμε να δημιουργούνται συνεχώς νέοι χώροι από νέους καλλιτέχνες. Πώς το εξηγείτε αυτό;
Ο Σύνδεσμος Εικαστικών Καλλιτεχνών Κύπρου έχει την πεποίθηση ότι αυτό που μας στερεί το κράτος δεν είναι το να ζήσουμε, ούτε και να δουλέψουμε. Οι δραστηριότητές μας το αποδεικνύουν. Από μόνοι μας μπορούμε να δημιουργήσουμε τις συνθήκες εργασίας και προβολής. Αυτό που στερεί το κράτος από τους πολίτες του είναι η σύνδεσή τους με τον πολιτισμό και την τέχνη, κρατώντας μετέωρη την εικαστική κοινότητα, χωρίς καμία κοινωνική πρόνοια και σύνταξη. Αυτό ισχύει για όλους τους φορείς πολιτισμού –μουσικούς, συγγραφείς, σκηνοθέτες, χορευτές κ.ά. Η στέρηση παροχής δικαιωμάτων σε μια μερίδα πολιτών που παράγουν πολιτισμό σε έναν τόπο αποτρέπει τη σύνδεση της τέχνης με τον κόσμο. Αποξενώνει την ουσιαστική σχέση της πολιτείας με τον πολιτισμό. Η περιοριστική συνθήκη της αναμεταξύ μας σχέσης είναι προβληματική.
-Πρόσφατα ο πρόεδρος της Δημοκρατίας ανέφερε στην τελετή των Βραβείων Θεάτρου ΘΟΚ ότι το θέατρο παίρνει περισσότερα λεφτά από τις άλλες τέχνες. Πώς σχολιάζετε τη δήλωση αυτή;
Είναι γεγονός ότι των πολλών εκατομμυρίων κτίριο του Θεατρικού Οργανισμού Κύπρου δεν φιλοξενεί κανένα έργο τέχνης, σε κανέναν από τους εσωτερικούς ή εξωτερικούς του χώρους. Αυτό θα περιμέναμε να σχολίαζε κάποιος από τους θεατές, τους επισκέπτες, τους δημοσιογράφους, τους πολιτικούς, όσους έχουν σχέση με το θέατρο και τον πολιτισμό.
Στ. Παπαροδίτης: Έργα τέχνης σε πέντε κτίρια του Πανεπιστημίου Κύπρου
Ένας από τους φορείς που προωθεί την εφαρμογή της νομοθεσίας είναι το Πανεπιστήμιο Κύπρου, το οποίο άρχισε αυτή την περίοδο τις διαδικασίες για τον εμπλουτισμό με έργα τέχνης πέντε κτιρίων της Πανεπιστημιούπολης. Ο πρύτανης του Πανεπιστημίου κ. Κώστας Χριστοφίδης μας ανέφερε πως πέρα από την εφαρμογή της νομοθεσίας, θεωρεί σημαντική την παρουσία της τέχνης στη ζωή των φοιτητών. «Το Πανεπιστήμιο Κύπρου, εκτός από το ερευνητικό και διδακτικό έργο, πρέπει να προάγει τον πολιτισμό αλλά και τους ανθρώπους του πολιτισμού. Μέσα στην Πανεπιστημιούπολη, οι φοιτητές πρέπει να έρχονται σε επαφή με έργα τέχνης υψηλής ποιότητας, με τα οποία να συνδιαλέγονται και να συνομιλούν», λέει. Για την προώθηση της νομοθεσίας, το Πανεπιστήμιο Κύπρου έχει δημιουργήσει μια επιτροπή με πρόεδρο τον κ. Στάθη Παπαροδίτη, καθηγητή στο Τμήμα Μαθηματικών και Στατιστικής. Ο κ. Παπαροδίτης μας ανέφερε πως έχει αρχίσει η διαδικασία για την προκήρυξη διαγωνισμού, ώστε να επιλεγούν έργα τέχνης για την Πολυτεχνική Σχολή, το κτίριο Κοινωνικών Δραστηριοτήτων, τη Βιβλιοθήκη, το κτίριο Βιολογίας και το κτίριο της Ιατρικής Σχολής. Ήδη η επιτροπή του είναι σε επαφή με τις Πολιτιστικές Υπηρεσίες του Υπουργείου Παιδείας και Πολιτισμού για τη σύσταση της κριτικής επιτροπής που θα επιλέξει τα έργα.
Το Κέντρο Κοινωνικών Δραστηριοτήτων της Πανεπιστημιούπολης είναι ένα από τα έξι κτίρια στα οποία θα τοποθετηθούν έργα τέχνης κατόπιν διαγωνισμού.
Ο ρόλος των Πολιτιστικών Υπηρεσιών
Η νομοθεσία για τον εμπλουτισμό δημόσιων κτιρίων με έργα τέχνης ψηφίστηκε το 1992 και αναθεωρήθηκε το 2009. Όπως μας εξήγησε ο κ. Πέτρος Δυμιώτης, μορφωτικός λειτουργός στις Πολιτιστικές Υπηρεσίες του Υπουργείου Παιδείας και Πολιτισμού, την ευθύνη για την εφαρμογή του νόμου μέχρι το 2009 και την προκήρυξη διαγωνισμών για την επιλογή έργων τέχνης είχε επιτροπή των Πολιτιστικών Υπηρεσίων. Το 2009, στα πλαίσια της αποκέντρωσης, ο νόμος αναθεωρήθηκε και η ευθύνη για την εφαρμογή του ανατέθηκε στον εκάστοτε φορέα. Έτσι από τότε οι Πολιτιστικές Υπηρεσίες έχουν εποπτικό ρόλο. Όπως προβλέπει η νομοθεσία, «κατά το στάδιο προετοιμασίας προϋπολογισμού για την ανέγερση οποιουδήποτε δημόσιου κτιρίου, λαμβάνεται από τον φορέα πρόνοια ώστε ποσοστό τουλάχιστον ίσο προς το 1% του συνολικού κόστους ανέγερσης του κτιρίου να διατίθεται για τον εμπλουτισμό του με έργα τέχνης, κατόπιν διεξαγωγής δημόσιου διαγωνισμού». Σύμφωνα με το Μητρώο Δημοσίων Κτιρίων που τηρείται από τις Πολιτιστικές Υπηρεσίες, μέχρι τώρα δεν έχουν τοποθετηθεί έργα τέχνης σε 63 δημόσια κτίρια. Όπως επισημαίνει ο κ. Δυμιώτης, ως τώρα η νομοθεσία εφαρμόστηκε σε 14 μόνο κτίρια. Μας ανέφερε επίσης ότι έχουν ζητήσει να ενημερωθούν από το υπουργείο Οικονομικών για τα κτίρια που περιλήφθηκαν στους προϋπολογισμούς από το 2004 και έπειτα και πρόκειται να υλοποιηθούν. Μετά την ενημέρωση, οι Πολιτιστικές Υπηρεσίες θα έρθουν σε επαφή με τον κάθε αρμόδιο φορέα για την εφαρμογή της νομοθεσίας.
Η ΑΠΑΝΤΗΣΗ ΤΟΥ ΓΕΝΙΚΟΥ ΕΛΕΓΚΤΗ
Ο Σύνδεσμος Εικαστικών Καλλιτεχνών Κύπρου με επιστολή του προς τον γενικό ελεγκτή ζήτησε την παρέμβασή του για την υλοποίηση της νομοθεσίας, χωρίς όμως να λάβει οποιαδήποτε απάντηση. Ο κ. Οδυσσέας Μιχαηλίδης, σε τηλεφωνική επικοινωνία που είχε ο «Φ» μαζί του, μας ανέφερε ότι το θέμα αυτό δεν είναι αρμοδιότητα της υπηρεσίας του. «Εμείς ελέγχουμε αν υπάρχουν απώλειες δημόσιου χρήματος», μας είπε, και μας επεσήμανε ότι οι καλλιτέχνες θα πρέπει να απευθυνθούν στην επίτροπο διοικήσεως.
