Με τη διοργάνωση του 8ο Συμποσίου Λαογραφίας «Ιωνία, Καππαδοκία, Πόντος, Κύπρος – Λαογραφικές Διαδρομές» και της μουσικο-χορευτικής παράστασης «Προσφύγων Μνήμες: Ιωνία, Καππαδοκία, Πόντος, Κύπρος» κορυφώνονται αυτές τις μέρες οι εορτασμοί του Λαογραφικού Ομίλου Λεμεσού για τα 45 χρόνια από την ίδρυσή του, οι οποίοι συμπίπτουν με την επέτειο των 100 χρόνων από τη Μικρασιατική Καταστροφή.
Το Συμπόσιο αρχίζει το βράδυ της Πέμπτης, με την τελετή έναρξης στο Δημοτικό Πολιτιστικό Κέντρο Πάνος Σολομωνίδης, στη Λεμεσό, και θα διαρκέσει μέχρι την Κυριακή, την ίδια μέρα που θα λάβει χώρα στο θέατρο Ριάλτο μία μουσικο-χορευτική παράσταση, όπου θα αναδειχθούν οι πολιτιστικές αλληλεπιδράσεις τεσσάρων περιοχών του ελληνισμού και η αποτύπωση της μνήμης του 1922.
Ως θέλγητρο – πρόσκληση για την παράσταση της Κυριακής, o πρόεδρος του Λαογραφικού Ομίλου Λεμεσού και χοροδιδάσκαλος Κωνσταντίνος Πρωτοπαπάς, αποκαλύπτει σε δηλώσεις του στο philenews ότι ξεχωριστό κομμάτι της εκδήλωσης θα αποτελέσει η παρουσίαση ποιητάρηδων της Κύπρου, που έγραψαν δίστιχα και τραγούδησαν για τον θρήνο του 1922.
«Για την Κύπρο το θέμα ‘‘προσφυγιά και ξεριζωμός’’ δεν μπορώ να πω ότι επηρέασε ή έδωσε στίγμα στον χορό, πέρα από το να χορευτεί κάποιος χορός και κάποιος να αισθανθεί εκείνη την ώρα ότι του φέρνει προσωπικά κάποιες θύμησες. Όμως πολύ έντονα πέρασε στο τραγούδι», τονίζει ο Κωνσταντίνος Πρωτοπαπάς. «Σε ποιητάρικα τραγούδια που γράφτηκαν στην Κύπρο για το 1922. Ενδεικτικά έχουμε τον Κωστή Κουλουμή, που τραγούδησε την προσφυγιά και τον ξεριζωμό. Όλα αυτά τα επένδυσε με κείμενα και θα τα παρουσιάσει στη μουσικο-χορευτική παράσταση ο καθηγητής εθνομουσικολογίας στο Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών, Λάμπρος Λιάβας, γνωστός και από την εκπομπή της ΕΡΤ “Το Αλάτι της γης”, ώστε να αναδειχθεί η επίδραση ενός ιστορικού γεγονότος, από τον έναν τόπο στον άλλο. Και μπορεί να έχουμε στην εικόνα του μυαλού μας τους κυπριακούς παραδοσιακούς χορούς, ως στοιχείο στις διασκεδάσεις, στα γλέντια και στα μερακλώματα, αλλά ο λαός μας γενικά -και όχι μόνο στην Κύπρο, αλλά και στις υπόλοιπες περιοχές του ελληνισμού- κάνει τραγούδι τη λύπη και τον θρήνο. Όπως και τη χαρά φυσικά: στον γάμο, τη βάπτιση κτλ. Εξάλλου οι λύπες είναι καταγεγραμμένες μέσα στο δημοτικό τραγούδι των περιοχών», πρόσθεσε.
ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ: Επιστροφή στο κυπριακό γλέντι (εικόνες)
Αλληλεπιδράσεις Ιωνίας, Καππαδοκίας, Πόντου και Κύπρου
Ειδικά μέσα από τις ομιλίες των εισηγητών του τετραήμερου Συμποσίου, ο ακροατής θα μπορέσει να διακρίνει τις σχέσεις και αλληλεπιδράσεις της Ιωνίας, της Καππαδοκίας, του Πόντου και της Κύπρου, οι οποίες, όπως διαβεβαίωσε ο πρόεδρος του Λαογραφικού Ομίλου Λεμεσού, είναι πολλές. «Διότι η Σμύρνη έπαιζε έναν πολύ καθοριστικό ρόλο. Και σαν κέντρο εμπορίου, αλλά την ίδια ώρα και σαν κέντρο πολιτισμού», εξήγησε. «Υπήρχε έντονα το στοιχείο του δούναι και λαβείν, δηλαδή πήγαινε ο κόσμος εκεί, έπαιρνε στοιχεία και τα μετέφερε στον τόπο του. Το συναντάς στις φορεσιές, στο τραγούδι, στους χορούς. Δεν είναι τυχαίο που στο πρόγραμμα του Συμποσίου έχει ενταχθεί και η ομιλία από τη Νάνσυ Χαρμαντά (διδάκτωρ Κοινωνιολογίας του Παντείου Πανεπιστημίου – καθηγήτρια χορού) για τον καρσιλαμά με τις πολλές του όψεις, που τον συναντάς και στην Καππαδοκία, στη Λέσβο, στις Οινούσσες και στην Κύπρο. Και όλο αυτό το ταξίδι θα φανεί βέβαια και στην παράσταση που θα γίνει την Κυριακή. Επίσης ο Κυριάκος Γκουβέντας (βιολιστής – καθηγητής παραδοσιακού βιολιού) θα μιλήσει για τον χασάπικο. Πώς ταξίδεψε αυτός ο χορός και πώς επηρέασε μέχρι και τις μέρες μας τη νεοεληνική μουσική; Από την πλευρά της η ανθρωπολόγος – αναπληρώτρια καθηγήτρια του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών, Ειρήνη Λουτζάκη, θα μιλήσει για τον ζεϊμπέκικο στην Κύπρο, τη Λέσβο, κ.α.», είπε ο Κωνσταντίνος Πρωτοπαπάς. Εξάλλου, εκτός από ομιλίες λαογραφικού χαρακτήρα, το Συμπόσιο θα περιλαμβάνει και εισηγήσεις ιστορικού και λογοτεχνικού χαρακτήρα: «Η Μικρασιατική καταστροφή και η Κύπρος. Μια ιστορική προσέγγιση», από τον Πέτρο Παπαπολυβίου, αναπληρωτή καθηγητή του Πανεπιστημίου Κύπρου, «Μικρασιατική Καταστροφή: Αιτίες και συνέπειες», από τον Βλάση Αγτζίδη, διδάκτορα Σύγχρονης Ιστορίας και «Λαογραφικά στοιχεία από τη Μικρά Ασία στο μυθιστόρημα του Αλέκου Δούκα ‘‘Στην Πάλη – Στα Νειάτα’’ (Μελβούρνη 1953)», από τον Μίμη Σοφοκλέους, επιστημονικό διευθυντή του Παττιχείου Δημοτικού Μουσείου, Ιστορικού Αρχείου και Κέντρου Μελετών Λεμεσού.
Δόμνα Σαμίου
Αξίζει να σημειωθεί ότι η τελετή έναρξης του Συμποσίου, το βράδυ της Πέμπτης, θα περιλαμβάνει, εκτός από την εναρκτήρια ομιλία του καθηγητή Λάμπρου Λιάβα «Ταυτότητα και μνήμη στα τραγούδια των προσφύγων του 1922», και μουσικό αφιέρωμα στην αείμνηστη και σπουδαία ερμηνεύτρια – ερευνήτρια του δημοτικού τραγουδιού Δόμνα Σαμίου, από την Κατερίνα Παπαδοπούλου στο τραγούδι και τον Γιώργο Κοντογιάννη στη λύρα, ενώ στον χώρο θα λειτουργεί έκθεση έργων χαρακτικής από το Μουσείο Χαρακτικής Χαμπή.
Για τη Δόμνα Σαμίου θα ήταν αδύνατο να μη ζητήσουμε δηλώσεις από τον Κωνσταντίνο Πρωτοπαπά, αφού ο Λαογραφικός Όμιλος Λεμεσού έχει συνδεθεί μαζί της μέσα από σημαντικές συνεργασίες:
«Η Δόμνα ταυτίζεται και με το θέμα της Μικράς Ασίας που θα παρουσιάσουμε αυτές τις μέρες, διότι είχε και καταγωγές από εκεί, ερεύνησε και ερμήνευσε αυτά τα τραγούδια. Ο Λαογραφικός Όμιλος Λεμεσού για πάνω από 15 χρόνια είχε πολύ στενή συνεργασία μαζίντης. Ανταμώσαμε για πρώτη φορά σε κοινές εκδηλώσεις στο θέατρο Ηρώδη του Αττικού, το 1996, με την επιμέλεια του Λάμπρου Λιάβα, τότε στα πλαίσια του Φεστιβάλ Αθηνών, στην παράσταση «Μουσικές στις άκρες του ελληνισμού», μαζί και ο Χρόνης Αηδονίδης, ο Γιώργος Φιλιππίδης κ.α. Εμείς εκπροσωπούσαμε την Κύπρο σε εκείνη την παράσταση. Και ήταν εξαιρετική η σχέση που ξεκίνησε τότε με τη Δόμνα Σαμίου, αφού την καλέσαμε και ήρθε να τραγουδήσει στην Κύπρο σε συνεργασία με τον Λαογραφικό Όμιλο Λεμεσού, όταν φέραμε την ίδια παράσταση στο αρχαίο θέατρο του Κουρίου. Ταξιδέψαμε μαζί της στο Ελσίνκι, σε εκδηλώσεις που διοργανώθηκαν για την ένταξη της Κύπρου στην ΕΕ το 2004. Συναντηθήκαμε στο Αρχοντικό της Οδού Αξιοθέας, σε εκδηλώσεις που είχε διοργανώσει ο αείμνηστος ο Μιχάλης ο Πιερής, αλλά και στη Λεμεσό, σε μεγάλη εκδήλωση που οργάνωσε ο Όμιλός μας, το «Πάσχα των Ελλήνων», όπου μάλιστα τραγούδησε, μεταξύ άλλων, και τον «Κυπριακό θρήνο της Παναγίας». Ήταν συγκλονιστική εκείνη η ερμηνεία, ακαπέλα. Διασώθηκε αυτό το ντοκουμέντο, ευτυχώς το κατέγραψε το ΡΙΚ και το πρόβαλε αρκετές φορές. Ο Όμιλός μας ετίμησε εν ζωή τη Δόμνα Σαμίου. Φέτος, 10 χρόνια μετά τον θάνατό της, ως ελάχιστη τιμή, τη θυμόμαστε και της αφιερώνουμε την πρώτη μέρα της έναρξης του Συμποσίου μας. Έχουμε τη χαρά να είναι μαζί μας η Κατερίνα Παπαδοπούλου στο τραγούδι, και ο Γιώργος Κοντογιάννης στη λύρα. Η Κατερίνα διατηρεί και τη χορωδία του Καλλιτεχνικού Συλλόγου Δημοτικής Μουσικής “Δόμνα Σαμίου”».
