Χαρά Ζυμαρά: Ένας άνθρωπος δύστροπος και εκκεντρικός μπορεί, τελικά, να σου λείψει

Σε μια εποχή που οι ανθρώπινες σχέσεις συχνά αναλώνονται στην επιφάνεια και τις πρώτες εντυπώσεις, το νέο βιβλίο της Χαράς Ζυμαρά μάς προσκαλεί να βουτήξουμε στα βαθιά νερά της οικογενειακής δυναμικής και της ανθρώπινης απώλειας. Με αφορμή τον θάνατο της κεντρικής ηρωίδας, Αργυρούλας Μονέτα, η ιστορία ξετυλίγεται μέσα σε μόλις τρία εικοσιτετράωρα, αποδομώντας το «οικογενειακό αφήγημα» και φέρνοντας τους πρωταγωνιστές αντιμέτωπους με την αλήθεια και τις ψευδαισθήσεις τους.

Γιατί επιλέξατε να δώσετε στο βιβλίο σας έναν προκλητικό τίτλο που αγγίζει την ανθρώπινη φοβία του θανάτου και της λησμονιάς;

Ο αρχικός τίτλος του βιβλίου ήταν «Το διακύβευμα ενός θανάτου», επειδή η ιστορία αγγίζει τον θάνατο της Αργυρούλας. Ωστόσο μου φαινόταν λίγο απρόσωπος. Ένιωθα ότι η Αργυρούλα Μονέτα, η ηρωίδα της ιστορίας, πρέπει να βγει μπροστά και να δώσει χαρακτήρα στον τίτλο. Είναι πράγματι προκλητικός, όπως θα ήταν άλλωστε και η Αργυρούλα στις διαπροσωπικές της σχέσεις και αγγίζει ακριβώς τα ευαίσθητα θέματα που θα άγγιζε και η ίδια χωρίς περιστροφές και ψευδαισθήσεις–αν έμπαινε στον κόπο κανείς να τη γνωρίσει λίγο καλύτερα. Κι επειδή κανείς σχεδόν ποτέ δεν μπήκε, ήθελα να προκαλέσω τους αναγνώστες να το πράξουν για να διαπιστώσουν και οι ίδιοι ότι μπορεί, τελικά, ένας άνθρωπος δύστροπος και εκκεντρικός να τους λείψει, αν προηγουμένως έχουν γίνει μύστες της ιστορίας του.

Αν η Αργυρούλα Μονέτα διάβαζε το ίδιο της το βιβλίο, τι πιστεύετε ότι θα την έκανε να χαμογελάσει;

Θα χαμογελούσε με το θάρρος και την ειλικρίνεια της Φαίδρας, αλλά και με το τέλος της ιστορίας, κάνοντας τη σκέψη ότι τελικά κάποιοι άνθρωποι δεν αλλάζουν ποτέ.

Πιστεύετε ότι οι οικογένειες χρειάζονται μερικές φορές μια κρίση για να αρχίσουν να μιλούν ειλικρινά μεταξύ τους;

Στην πολιτική χρησιμοποιείται πολύ συχνά η φράση «η κρίση φέρνει ευκαιρίες»(!). Με κάθε κρίση προκύπτει ένα περιθώριο δημιουργίας. Όταν καταρρέει κάτι, στη θέση του θα γεννηθεί κάτι άλλο. Σε μια οικογένεια, όταν προκύπτει ένας θάνατος καταρρέει η οικογενειακή δυναμική ή όταν αποκαλύπτεται ένα μυστικό ακυρώνεται το οικογενειακό αφήγημα. Είναι στο χέρι μας να χτίσουμε στη θέση τους μια άλλη δομή ή ένα άλλο αφήγημα. Κι αυτό δεν γίνεται παρά μόνο μέσα από την ειλικρινή επικοινωνία. Θεωρητικά, όμως. Στην πράξη, έχω λόγους να πιστεύω ότι οι πλείστοι θα επιλέξουμε να συνεχίσουμε να ζούμε με τις βολικές μας ψευδαισθήσεις.

Πόσο δύσκολο ήταν να «ζωντανέψετε» πέντε διαφορετικές αφηγηματικές φωνές μέσα στην ίδια ιστορία;

Αυτή ήταν ίσως η μεγαλύτερη πρόκληση που αντιμετώπισα. Το να καταφέρω, δηλαδή, να μεταφέρω με την ίδια πειστικότητα και τις πέντε. Αλλά για να μπορέσω να χτίσω τις φωνές, έπρεπε πρώτα να φτιάξω τους χαρακτήρες. Καθώς τους έφτιαχνα είχα στο μυαλό μου πώς θα ήθελα ιδανικά να μοιάζουν και να συμπεριφέρονται, αλλά και υπαρκτά άτομα από τον περίγυρό μου, με τα οποία εντόπιζα ομοιότητες. Προσπάθησα να μαντέψω πώς θα αντιδρούσαν εκείνα σε μια τέτοια συνθήκη και, κάνοντάς το, στη συνέχεια τα συνέκρινα με τον «ιδανικό» χαρακτήρα που είχα στο κεφάλι μου. Έπρεπε να ξέρω πώς σκέφτονται, πώς μιλάνε στους άλλους αλλά και στον ίδιο τους τον εαυτό, πώς νομίζουν πως τους βλέπουν οι άλλοι, με ποιες ανασφάλειες, με ποιους φόβους και με ποιες ψευδαισθήσεις ζουν τη ζωή τους. Στη συνέχεια προσπαθούσα να τους ζωντανέψω στο χαρτί, μέσα από τη φωνή τους και μέσα στο πλαίσιο στο οποίο ήθελα να κινηθεί η ιστορία. Νομίζω αυτό είναι τελικά για μένα το γράψιμο: μια διαρκής άσκηση προσομοίωσης ιστοριών που «παίζω» στο μυαλό μου, με μοναδικό εργαλείο τις λέξεις. Όσο δύσκολο κι αν είναι, είναι εξίσου απολαυστικό.

Η ιστορία διαρκεί μόλις τρεις ημέρες. Πώς καταφέρατε να χωρέσετε ολόκληρες ζωές μέσα σε ένα τόσο σύντομο χρονικό πλαίσιο;

Νομίζω το στοίχημα, ως προς αυτό, δεν είναι να «χωρέσεις» τις ζωές των χαρακτήρων σε ένα σύντομο χρονικό πλαίσιο, αλλά το να κάνεις τους αναγνώστες εύκολα να υποθέσουν όλ’ αυτά που δεν αναφέρονται. Στόχος μου ήταν να γράψω την ιστορία της Αργυρούλας όπως της αρμόζει και να μεταφέρω τους αναγνώστες σε ένα σύμπαν αληθοφανές και αδιάτρητο.

Οι άνθρωποι σπάνια είναι αυτό που νομίζουμε. Πώς οι προκαταλήψεις εμποδίζουν τους ανθρώπους από το να συνδεθούν πραγματικά και να καταλάβουν ο ένας τον άλλο;

Είναι πολύ εύκολο να δομήσεις τις σχέσεις σου πάνω σε εντυπώσεις. Κοιτάζεις κάποιον, λες, αυτός ο άνθρωπος μού κάνει ή δεν μού κάνει. Οι εντυπώσεις, όμως, δεν παύουν να είναι επιφανειακές. Οι προκαταλήψεις εύκολα έρχονται να αλλοιώσουν την πραγματικότητα. Η πραγματικότητα συνήθως είναι πιο περίπλοκη απ’ ό,τι νομίζουμε και δεν χωράει σε ένα μόνο καλούπι. Η Αργυρούλα, για παράδειγμα, μπορεί να ήταν πράγματι μια κακότροπη γεροντοκόρη, αλλά υπήρξε κι ένα παιδί πληγωμένο από την απόρριψη, μια γυναίκα με βάθος και καλλιέργεια, που κανένας δεν μπήκε στον κόπο να διακρίνει. Είμαι σίγουρη ότι αν κάτσει ο καθένας μας να αναλογιστεί, θα μπορέσει εύκολα να εντοπίσει ανθρώπους γύρω του που δεν μπήκε στον κόπο να καταλάβει.